DDT

DDT (dichlorodiphenyltrichloroethane) waa kiimiko dhirta iyo caafimaadka lagu isticmaalay si loo dilo cayayaanka. Waa xarun organochlorine ah, taas oo la micno ah in dhismihiisu ka kooban yahay kaarboon iyo kloriin. Waa budo cad oo aan biyaha ku milmin, laakiin ku milmaya saliidaha iyo dufanka.

Waxaa la isticmaalay laga bilaabo afartanaadkii qarnigii 20-aad, gaar ahaan la dagaallanka kaneecada qaadda duumada iyo cayayaanka beeraha. Isticmaalkiisa beeraha ayaa waddamo badan lagu xaddiday ama laga mamnuucay laga bilaabo toddobaatanaadkii, ka dib markii la ogaaday inuu deegaanka ku raago oo uu ku uruuro silsiladda cuntada.

Sifooyinka kiimikaad

DDT si tartiib ah ayuu u burburaa deegaanka. Sababtoo ah wuxuu ku milmaa dufanka, wuxuu ku uruuraa unugyada dufanka leh ee xayawaanka. Habkan oo loo yaqaan 'bioaccumulation' ayaa keena in heerarku sare u kacaan xayawaanka ku jira daraajooyinka sare ee silsiladda cuntada, sida shimbiraha ugaadhsiga. Waxaa iyana laga helaa hab-burburka DDE, oo isna raagaya.

Isticmaalka caafimaadka dadweynaha

Barnaamijyada la dagaallanka duumada waxay isticmaali jireen habka loo yaqaan 'indoor residual spraying' — buufinta gudaha guryaha ee derbiyada, si kaneecadu u dhimato marka ay fadhiisato. Hey'adaha caafimaadka caalamka ayaa weli u ogolaanaya isticmaal xaddidan oo caafimaad ee qaar ka mid ah waddamada duumadu ka jirto, iyadoo la raacayo shuruudo.

Xakameyn sharci

DDT waxaa lagu daray heshiiska Stockholm ee ku saabsan kiimikooyinka organic-ga ah ee raagaya (POPs). Heshiisku wuxuu mamnuucay isticmaalka beeraha, laakiin wuxuu daaha ka qaaday marin gaar ah oo lagu isticmaalo la dagaallanka cayayaanka cudurka qaada, iyadoo waddamada isticmaalaya ay warbixin gudbinayaan.

Doodda

Waxaa jira dood socota oo u dhaxeysa faa'iidada duumada laga hortago iyo khataraha caafimaad iyo deegaan ee suurtogalka ah. Cilmi-baarayaal qaar waxay tilmaameen saameyn ku yeelan karta taranka shimbiraha iyo heerarka DDT ee dadka, halka kuwo kalena ay xoogga saarayaan in beddelka la heli karo uu qaali yahay dalal badan.