HalbeegEnsaykloobediya furanIn English
BogWadahadalAkhriFiiri taariikhda

Dekada Berbera

Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English

8 luqadood

Dekada Berbera waa deked badeed oo ku taal magaalada Berbera, xeebta koonfureed ee Gacanka Cadmeed, gobolka Saaxil ee Somaliland. Waa deked isku-dhafan (multipurpose) oo qaadata weelal (containers), badeeco baalal ah, shidaal iyo xoolo nool. Tan iyo 2017-kii, hawlgelinta dekada waxaa maamula shirkadda DP World ee fadhigeedu yahay Dubai, iyadoo heshiis ijaar-maamul dheer ah la saxeexay dawladda Somaliland.

Dekada waxay laba shaqo waaweyn qabataa. Mid waa albaabka dhoofinta xoolaha nool oo Somaliland loo dhoofiso Jaziiradda Carabta, gaar ahaan Sacuudiga, xilliga Xajka. Labaadna waa marin badeed ku-simid ah oo Itoobiya — dal aan xeeb lahayn — u adeega, iyadoo Itoobiya doonaysa inay yareyso ku-tiirsanaanteeda dekedaha Jabuuti.

Juqraafi iyo qaab-dhismeed

Marinka gelitaanka dekada waa qiyaastii 800 mitir ballaadh iyo ku dhawaad 16.5 mitir qoto, waxaana ka hortaal cirif bacaadle ah oo u shaqeeya sida jab-hir dabiici. Kaladhka weelasha (container terminal) ee la furay 2021-kii wuxuu leeyahay laydh (quay) 400 mitir ah, qoto 17 mitir ah, saddex wiish ah Ship-to-Shore iyo siddeed wiish ah Rubber-Tyred Gantry. Kordhinta waxay awoodda weelasha ka bedeshay 150,000 TEU sannadkii ilaa 500,000 TEU (TEU = halbeegga weelka 20 fut).

Taariikh

Berbera waxay muddo qarniyo ah ahayd suuq iyo deked ganacsi u adeegtay ganacsiga Gacanka Cadmeed. Kadib heshiis 1962 ah oo Jamhuuriyadda Soomaaliya iyo Midowga Soofiyeeti ka dhexeeyay, Soofiyeeti waxay maalgeliyeen dhismaha deked biyo-qoto-dheer, oo la dhammeeyay dabayaaqadii 1960-meeyadii, dekaduna waxay noqotay saldhig badeed iyo saldhig gantaalo oo dawladda dhexe Soomaaliyeed. Markii xiriirka Soomaaliya iyo Mareykanka soo xoogaystay, qaybo ka mid ah tas-hiilaadka waxaa loo adeegsaday ujeeddooyin militari Mareykan ah, waxaana la sheegay in laydh 350 mitir ah lagu dhisay 1984-tii.

Heshiiska DP World

Baarlamaanka Somaliland wuxuu 2016-kii ansixiyay iskaashi DP World, kaas oo ku salaysan ijaar-maamul muddo 30 sano ah. Bishii Maarso 2018, DP World waxay shaacisay in dawladda Itoobiya iibsatay 19% saami dekada; DP World waxay hayeysaa 51%, Somaliland-na 30%. DP World waxay sheegtay ballan-qaad lacageed ilaa 442 milyan doollar Mareykan ah oo lagu ballaariyo dekada.

Muranka siyaasadeed

Dawladda Federaalka Soomaaliya waxay diiday heshiiska seddex-geesoodka ah, iyadoo ku doodday in kaliya dawladda dhexe ay awood u leedahay inay heshiisyo caalami ah gasho. Bishii Maarso 2018, Golaha Shacabka ee Soomaaliya wuxuu cod ku ansixiyay sharci ku sheegaya heshiiska mid 'aan wax ka jirin' (null and void) oo ku baaqay in DP World laga mamnuuco Soomaaliya; warbaahinta waxay xustay in 168 xildhibaan ka mid ah 170 taageereen. Somaliland waxay ka jawaabtay in heshiisku yahay sii-wad heshiiskii hore ee baarlamaankeeda ansixiyay.

Marinka Berbera iyo Aagga Dhaqaalaha

Dekada waxaa lala xiriiriyay wadada Berbera–Tog Wajaale (Marinka Berbera) oo gaarta xadka Itoobiya oo kadibna ku xirmaysa waddooyinka Itoobiya ee u socda Addis Ababa. Warbixinno warbaahin ah waxay sheegeen in dhismaha wadada lagu maalgeliyay Sanduuqa Abu Dhabi ee Horumarinta iyo hay'adda gargaarka Boqortooyada Ingiriiska (DFID). Aagga Dhaqaalaha Berbera (BEZ), oo qiyaastii 15 km ka baxsan dekada oo wadada isku xirta, waxaa loogu talagalay kaydinta, dib-u-dhigidda iyo hawlaha diyaarinta badeecada. Sannadkii 2025, DP World waxay furtay adeeg badeed toos ah Jebel Ali–Berbera oo socda mar 9 cisho kasta, isagoo istaago Aden iyo Jabuuti.

Xaddiga shaqada

Inkastoo awoodda la dhisay tahay 500,000 TEU, tirada dhabta ah ee la maamulo way ka hooseeysaa. Qiimeyn ay 2025 daabacday British International Investment (BII) waxay ku qiyaastay wax-qabadka Berbera qiyaastii 135,000 TEU sannadkii 2024, marka loo eego 82,000 TEU 2017-kii, iyadoo saamiga suuqa marka la barbardhigo Jabuuti, Berbera iyo Muqdisho kor u kacay ilaa qiyaastii 14.3%. Daraasad Bangiga Adduunka ah oo 2022 la daabacay waxay Berbera ka dhigtay deked heerka 165-aad caalamka ka gaartay wax-qabadka weelasha.

Hubanti la'aanTirooyinka wax-qabadka iyo awoodda ee dekada waa in kala saaraan: 'awood' waa waxa qalabku qaban karo, halka 'wax-qabad' yahay waxa dhab ahaan la maamulay. Tirooyinka BII waa qiyaas dib-u-eegis ah, mana aha xog rasmi ah oo Hay'adda Dekedaha Somaliland soo saartay. Sidoo kale, xogta dhoofinta xoolaha nool ee ilo kala duwan si weyn ayay ku kala duwan tahay sanad iyo sanad, waana in loo eegto si taxaddar leh.
XusuusinSomaliland waxay ku dhawaaqday madax-bannaani 1991-kii, laakiin ma haysato aqoonsi caalami ah oo ballaaran; Soomaaliya waxay ku tiriyaa gobolladeeda. Maddadan magacyada iyo tilmaamaha waxaa loo isticmaalay si sharraxaad ah, mana muujinayaan mowqif sharci ah.

Aragtiyo kala duwan

Mowduucan waa mid lagu kala aragti duwan yahay. Hoos waxa ku qoran aragtiyo saxeexan oo iskuul kasta uu leeyahay bayaan cad.

Iskuulka Aragtida Somaliland

Berbera waa caddaynta ugu weyn ee dooddayada: hay'ado shaqeeya, heshiisyo la fuliyay iyo maamul dadka u xisaabtama. Baarlamaanka Somaliland ayaa 2016-kii ansixiyay iskaashiga DP World, dekadduna waxay ka dib heshay kaladh weelal cusub oo 2021-kii la furay, awood 500,000 TEU ah iyo laydh 400 mitir ah. Kani ma aha wax dawlad kale keentay — waa natiijada go'aan gudaha ah oo 1991-kii ka bilaabmay markii Somaliland ku noqotay xuduudihii 1960-ka ka horreeyay. Codka Golaha Shacabka ee Muqdisho ee 2018-ka ku dhawaaqay heshiiska 'wax aan jirin' wuxuu muujiyay xaqiiqda: waa go'aan warqad ah oo aan xeebta Saaxil wax ka bedelin. Aqoonsi la'aanta caalamiga ah waxay kordhinaysaa kharashka ganacsi ee Berbera, lakiin ma joojinayso. Adduunka waa inuu la macaamilo kan wax fulinaya, ee ma aha kan wax sheegan kaliya.

Bayaanka iskuulka

Wuxuu udub dhexaad ka dhigtaa doodda ah in Somaliland ay ku noqotay madax-bannaanidii ka horreysay 1960 iyo waayo-aragnimada dhismaha dawlad gudaha ka dhalatay. Aqoonsi la'aanta wuxuu u arkaa arrin maamul-caajis ah, ma aha mid sharci ah. Wuxuu si joogto ah uga fogaadaa akhriska Muqdisho udub-dhexaadka u ah.

Iskuulka Soomaalinimada

Berbera waa deked Soomaaliyeed, mana aha maal ay laba dawladood iyo shirkad shisheeye kala qaybsan karaan. Taariikhdu way cad tahay: dekada biyo-qoto-dheer waxaa la dhisay heshiis 1962 ah oo Jamhuuriyadda Soomaaliya iyo Soofiyeeti ka dhexeeyay, waxayna u shaqaysay saldhig qaran. Haddaba sidee 51% loogu wareejiyaa Dubai, 19% Itoobiya, hantida shacabkuna 30% ku noqotaa? Tani ma aha horumar, waa kala qaybsanaan la kireeyay. Kala qaybsanaanteennu waxay ka dhalatay in kolonyaalku noo daadgureeyay xuduudo, hadda dhaqaale ayaa loo isticmaalayaa in la adkeeyo. Aan iska celinno khiyaano-nafeed: Soomaali midaysan oo Berbera, Boosaaso iyo Muqdisho isku xariiq ganacsi ah ku xirta ayaa gacan-ku-hayn kartay Gacanka Cadmeed. Kala-qaybsan, mid waliba wuxuu noqonayaa gole yar oo la gorgortamo.

Bayaanka iskuulka

Midnimada qaranka Soomaaliyeed wuxuu ka dhigtaa barta bilowga. Kala qaybsanaanta wuxuu u arkaa wax ka dhashay xuduudihii gumeysiga iyo faragelinta dibadda. Wuxuu si mabda' ah uga soo horjeedaa go'doonka Somaliland iyo kala jajabka federaalka — taasi waxay ka horreysaa falanqayntiisa, mana aha natiijadeeda.

Iskuulka Dhaqaale-Siyaasadeed Dhaleeceeya

Fiiri kan lacagta bixinaya iyo kan faa'iidada qaadanaya. DP World waxay heysataa 51%, ballan-qaadkeedu wuxuu ahaa 442 milyan doollar, halka wadada Berbera–Wajaale lagu maalgeliyay Sanduuqa Abu Dhabi iyo DFID-ka Ingiriiska. Taasi micnaheedu waa: khatarta qaybteeda badan waxaa qaadaya lacag guud iyo gargaar, faa'iidada hawlgelintana waxaa qaadanaya shirkad Emiraadi ah oo ijaar 30 sano ah heysata. Kadibna tirooyinka: awood 500,000 TEU ah, wax-qabadka 2024-kiise qiyaastii 135,000 TEU — deked 165-aad caalamka ka ah sida daraasadda Bangiga Adduunka ee 2022. Awood aan la buuxin waa raasumaal seexday oo qof bixinaya. Ka fiirso xoolaha nool ee Sacuudiga loo dhoofiyo: dhaqaale alaab-ceyriin ah oo suuqa dibadda ku xiran. Berbera dhab ahaan waa xiriir xukun-saarid oo casri ah: madax-bannaani siyaasadeed la doonayo, gacan-ku-haynta dhaqaale oo dibadda ku maqan.

Bayaanka iskuulka

Gargaarka dibadda, nidaamka deynta iyo socodka raasumaalka wuxuu u akhriyaa xiriir xukun-saarid ah. Wuxuu si qaab-dhismeed ah u shakisan yahay dhexdhexaadnimada hay'adaha caalamiga ah. Falanqaynta actor-ka dibadda, danta ayuu ka dhigaa sharraxaadda caadiga ah.

Ilaha

  1. CDP World and Somaliland open new terminal at Berbera Port, announce second phase expansion — DP Worldjihayn: AE
    Warqad saxaafadeed ka timid maamulaha dekada; leh ujeeddo suuqgeyn.
  2. BEvaluating the impact of BII's investment in ports in Somaliland (DP World Berbera) — British International Investmentjihayn: GB
    Hay'ad maalgelin horumarineed oo dawladda Ingiriiska leedahay; waa maalgeliye mashruuca, sidaas darteed leh danaha isku dhafan.
  3. BLivestock Trade in the Djibouti, Somali and Ethiopian Borderlands (briefing paper) — Chatham House
  4. CDP World and Somaliland Government open Berbera Economic Zone — DP Worldjihayn: AE
  5. BZoonotic diseases and the COVID-19 pandemic: Economic impacts on Somaliland's livestock exports to Saudi Arabia — PMC
  6. CBerbera port — Arab Sea Ports
  7. CDP World Berbera eyes new CCS in terminal expansion — Port Technology International
  8. DPort of Berbera — Wikipedia
    Il koobis ah; loo isticmaalay oo keliya xogta taariikhda guud.
  9. CWhen Moscow looked to the horn — Africa Is a Country
  10. CDP World Berbera reaches port expansion milestone — DP Worldjihayn: AE
  11. CSomaliland defends stake sale of DP World Berbera port to Ethiopia — The Nationaljihayn: AE
  12. CEthiopia Acquires 19% Stake In DP World Berbera Port — The Reporter Ethiopiajihayn: ET
  13. CSomalia parliament rejects Somaliland's Berbera port deal with DP World, Ethiopia — Africanews
  14. CSomalia: Somali Parliament Bans DP World From Operating in the Country — allAfrica
  15. CDP World launches new Jebel Ali - Berbera Shipping Route — UAE Government Media Officejihayn: AE
  16. CMinistry of Transport of Ethiopia and DP World sign MoU for the development of the Ethiopian side of the Berbera Corridor — Maritimafrica
  17. CEthiopia, Somaliland advance Berbera-to-Addis trade corridor project — Hiiraan Online
Qeybaha:677 eray · 17 ilo · 3 aragtiyo kala duwan