BogWadahadalAkhriFiiri taariikhda

Dekada Boosaaso

Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English

5 luqadood

Dekada Boosaaso (Dekadda Boosaaso) waa dekad badeed ku taal magaalada Boosaaso, gobolka Bari, xeebta Gacanka Cadmeed. Waxay u adeegtaa woqooyi-bari Soomaaliya, gaar ahaan maamul-goboleedka Puntland, oo Boosaaso u tahay xarunta ganacsiga. Waxay dhawaan tahay dekada ugu weyn ee gobolka marka la eego alaabta soo gasha iyo xoolaha nool ee laga dhoofiyo.

Dekadda waxaa la dhisay dabayaaqadii 1980-meeyadii, ujeedadeedu ugu horrayn waxay ahayd fududaynta dhoofinta xoolaha nool ee loo diro suuqyada Bariga Dhexe, sida Imaaraadka Carabta iyo Sacuudi Carabiya. Kadib burburka dawladda dhexe 1991-kii, dekadda waxay noqotay marin ganacsi oo ay maamulaan maamullo maxalli ah iyo ganacsato gaar loo leeyahay, taasoo ka dhigtay laf-dhabarta dhaqaalaha Puntland.

Ganacsiga xoolaha nool

Ganacsiga xoolaha nool — ari, geel iyo lo' — wuxuu muddo dheer ahaa hawsha ugu weyn ee dekadda. Xilliga Xajka iyo Ciidda Adxaa dhoofinta way kor u kacdaa. Sannadkii 2000-ka, markii Sacuudi Carabiya ay xayiraad saartay xoolaha Soomaaliyeed (sababo caafimaad xoolo lagu sheegay), ganacsato badan ayaa u wareegtay Boosaaso, taasoo qayb ka ahayd kororka dekadda. Falanqaynta Chatham House waxay xusaysay in ilaa 2008 dhoofinta ari iyo riyaha Boosaaso iyo Berbera ay ku dhowaad siman yihiin, oo mid kastaa ku dhowaad 1.2 milyan neef sannadkii.

Hubanti la'aanTirooyinka dhoofinta xoolaha ee Boosaaso ma jiro il rasmi ah oo joogto ah oo daabaco tirakoob sannadle. Tirooyinka la soo xigto waxay ka yimaadaan sanado kala duwan oo hab-xisaabinta ay kala duwan tahay, sidaas darteed ha loo qaadan wax isbarbardhig sax ah oo waqti dheer ah.

Heshiiska P&O Ports/DP World (2017)

Sannadkii 2017, maamulka Puntland ee madaxweyne Cabdiweli Maxamed Cali wuxuu la saxiixday shirkadda P&O Ports (oo hoos timaadda DP World ee Dubay) heshiis 30 sano ah oo lagu wareejiyay maamulka iyo horumarinta dekadda. Warqadaha shirkadda iyo warbaahinta gobolka waxay xuseen maalgashi qiyaastii 336 milyan doollar oo laba wajiga loo qaybiyay, oo ay ku jiraan qulqulaad (quay) dhererkeeda ku dhow 450 mitir, bannaan kaydinta ah, qalab wax-dejin iyo nidaam macluumaad ee maamulka terminaalka.

Heshiiska wuxuu keenay muran siyaasadeed. Sannadkii 2018, baarlamaanka federaalka ee Muqdisho wuxuu codeeyay in la buriyo heshiisyada DP World ee Berbera iyo Boosaaso, iyagoo ku doodayay in maamul-goboleedyada ay heshiis caalami ah gali karin. Maamulka Puntland wuxuu diiday go'aankaas. Guddoomiyaha Puntland ee xigay, Siciid Cabdullaahi Deni, wuxuu Febraayo 2022 ku dhawaaqay in heshiiska dib loo dhigay oo shirkad wadaag (joint venture) la sameeyay, oo Puntland ay ku leedahay saami 25% ah.

Hubanti la'aanFaahfaahinta qandaraaska iyo saamiga dhabta ah lama daabicin si buuxda. Xogta ku saabsan wadaagga 25% waxay ku salaysan tahay hadal madaxweynaha Puntland oo warbaahin gobolka ku qortay, ma aha qoraal heshiis oo si rasmi ah loo baahiyay. Tirooyinka maalgashiga (336 milyan iyo 366 milyan doollar) sidoo kale way kala duwan yihiin ilo kala duwan.

Ballaadhinta 2022–2024

Diseembar 2022, DP World iyo maamulka Puntland waxay saxiixeen heshiis dhisme cusub. Sida ku cad war-saxaafadeedka shirkadda, mashruuca 12 bilood ah wuxuu ku jiray dhisidda qulqulaad cusub 150 mitir ah, dayactirka qulqulaadka hore ee 215 mitir, bannaan kontaynar ah 3,000 mitir laba-jibbaaran iyo bannaan kale 4,000 mitir laba-jibbaaran ah, iyo cusboonaysiinta albaabka iyo kontarolka gelitaanka. Ujeeddadu waxay ahayd in dekaddu qaadi karto maraakiib kontaynar oo toos u yimaada Dubay iyo xarumo kale ee gobolka. Hay'adda Dekedaha Soomaaliya waxay xustay isbeddello ay ka mid yihiin kordhinta qulqulaadka, bannaan kaydinta ku dhow 5.5 hektar, iyo qodista badda ilaa 12 mitir.

Amniga iyo tartanka dekedaha

Falanqayn jaamacadeed 2022 waxay xustay in ganacsiga caalami ah ee Boosaaso hoos u dhacay tobankii sano ee la soo dhaafay: dagaalka Yemen tan iyo 2015 wuxuu carqaladeeyay marinnada ganacsi ee caadi ahaa, halka amni-darrada — oo ay ku jiraan kooxaha hubaysan sida Al-Shabaab iyo Dowladda Islaamiga ee Soomaaliya — ay kordhisay kharashka. Dekadda cusub ee Garacad, oo Puntland gudaheeda ah, iyo horumarinta Berbera waxay sidoo kale tartan gelinaya Boosaaso.

Muranka madax-bannaanida iyo go'aanka 2026

Boosaaso waxay sidoo kale noqotay xudun muran u ah xiriirka Soomaaliya iyo Imaaraadka Carabta, iyadoo garoonka diyaaradaha ee Boosaaso lala xiriiriyay hawlgallo milateri Imaaraadka. Janaayo 2026, golaha wasiirrada dowladda federaalka Soomaaliya wuxuu ku dhawaaqay in buriyay dhammaan heshiisyada iyo iskaashiga Imaaraadka, oo ay ku jiraan "heshiisyada iyo iskaashiga la xiriira dekedaha Berbera, Boosaaso iyo Kismaayo", iyo iskaashiga amni iyo difaac. Maamullada Puntland iyo Jubaland waxay go'aankaas ku tilmaameen mid sharci-darro ah.

Hubanti la'aanIlaa hadda ma cadda sida go'aanka Janaayo 2026 uu si dhabta ah u saameeyay maamulka maalinlaha ah ee dekadda ama qandaraaska 30-sano. Xogta la heli karo waxay ku ekaan tahay warbaahin iyo bayaanno siyaasadeed oo isku hor-imaad leh; dhinacyada Puntland iyo dowladda federaalka labaduba waxay leeyihiin aragti kala duwan oo dan siyaasadeed ku xiran.

Aragtiyo kala duwan

Mowduucan waa mid lagu kala aragti duwan yahay. Hoos waxa ku qoran aragtiyo saxeexan oo iskuul kasta uu leeyahay bayaan cad.

Iskuulka Federaalka

Boosaaso ma aha dekad kaliya — waa cadaymaha ugu weyn ee muujinaya in maamul-goboleedku awood u leeyahay inuu dhaqaalihiisa maamulo. Puntland ayaa dekadda dhisay, ilaalisay, oo shaqaale iyo amni ku bixisay markii Muqdisho aan meeshaas ka joogin sanado badan. Sidaas darteed heshiiska P&O Ports ee 2017 waxa uu ahaa go'aan ka soo baxay hay'ado maamul-goboleed oo mas'uul ah. Codka baarlamaanka federaalka ee 2018 iyo go'aanka golaha wasiirrada ee Janaayo 2026 waxay labaduba tusaale u yihiin dhaqan dhexe-u-ururin ah: xarunta ayaa iska dhigaysa mid burin karta heshiisyo ay dhinacyada gobolku gaareen, iyadoo aan la tixgelin qaybta kheyraadka iyo mas'uuliyadda maalinlaha ah. Puntland iyo Jubaland markay ku tilmaameen sharci-darro, waxay ka hadlayeen xuduud awood oo dastuurku weli si cad u qeexi waayay. Xalku waa is-afgarad, ma aha amar.

Bayaanka iskuulka

Wuxuu difaacaa madax-bannaanida maamul-goboleedyada iyo qaybtooda kheyraadka. Dadaallada dhexe-u-ururinta wuxuu u akhriyaa xad-gudub awood. Danta maamul-goboleedka ayuu ka dhigaa cutubka aasaasiga ah ee falanqaynta.

Iskuulka Dhaqaale-Siyaasadeed Dhaleeceeya

Marka la eego Boosaaso, su'aashu ma aha oo kaliya yaa maamula — waa yaa faa'iidada qaata. Shirkad reer Dubay ah oo hesha qandaraas 30 sano ah dekad ku taal marin badeed muhiim ah, taasi ma aha ganacsi kaliya; waa qayb ka mid ah habka raasumaalka caalamiga ah ee kheyraadka xeebaha Afrika ku xakameeyo heshiisyo dheer. Waxaa xusid mudan in faahfaahinta qandaraaska iyo saamiga 25% ee la sheegay aan si rasmi ah loo daabicin — hufnaan la'aantaas lafteedu waa astaan. Tirooyinka maalgashiga oo isku khilaafsan (336 ama 366 milyan) waxay muujinayaan in warbixinta shirkaduhu ay tahay isha keliya ee la haysto. Ganacsiga xoolaha nool ee dhoofinta ku tiirsan Bariga Dhexe wuxuu Soomaaliya ku hayaa booska bixiyaha alaab cayriin, halka faa'iidada wax-ka-qabashada iyo maraakiibta meel kale ku uruuraan. Dooda madax-bannaanida ee 2026 waa muuqaal ka mid ah loolan awood oo ka weyn Boosaaso.

Bayaanka iskuulka

Gargaarka dibadda, nidaamka deynta iyo socodka raasumaalka wuxuu u akhriyaa xiriir xukun-saarid ah. Wuxuu si qaab-dhismeed ah u shakisan yahay dhexdhexaadnimada hay'adaha caalamiga ah. Falanqaynta actor-ka dibadda, danta ayuu ka dhigaa sharraxaadda caadiga ah.

Iskuulka Dheellitirka Hay'adeed

Arrinta Boosaaso waxay ka dhalatay hay'ado aan si cad loo qeexin, ma aha niyad xun oo dhinac lagu tuhunsan yahay. Dalku ma leh nidaam sharci oo cad oo qeexaya cidda gali karta heshiisyada maalgashiga shisheeye ee kaabayaasha, sidaas awgeed hal dekad waxaa ku loolamaya laba go'aan-qaate oo isku ansax-sheegaya. Dhinaca farsamada, ballaadhinta 2022–2024 — qulqulaad 150 mitir cusub, dayactirka 215 mitirka hore, bannaan kaydin ku dhow 5.5 hektar, qodista ilaa 12 mitir — waa horumar la qiyaasi karo. Laakiin qiimaynta waxtarka waa suurtagal marka tirakoob joogto ah la daabaco; hadda ma jirto il rasmi ah oo sannad kasta soo saarta tirooyinka dhoofinta. Talooyinku waa: nidaam sharci oo dhex dhigaya heshiisyada dawlad-goboleedka iyo kuwa federaalka, daabacaad qandaraas, iyo hay'ad dekedaha oo xisaab-kudirid leh. La'aantaas, go'aan kasta oo siyaasadeed wuxuu noqonayaa dhaqaale-halis.

Bayaanka iskuulka

Wuxuu wax ka qoraa muraayadda awoodda dawladda iyo sii socodka hay'adaha. Waxa uu actors u arkaa dad xisaab-ku-socda, ma aha kuwo lagu tilmaamo eray qiimeyn ah. Wuxuu ka rajo badan yahay iskuulada kale in xal hay'adeed la gaadhi karo — taasi waa aaminsanaan hore, ma aha natiijo cilmiyeed.

Ilaha

BSomalia: Puntland state port is getting a revamp – this is key to its future — The Conversation
ABosaso Port — Somali Ports Authorityjihayn: SO
Il dawladeed federaal ah; sharraxaadda horumarka dekadda waxay leedahay dhinac guul-sheegasho ah.
BLivestock Trade in the Djibouti, Somali and Ethiopian Borderlands — Chatham House
CDP World's P&O Ports wins contract for Puntland port — Logistics Middle East
CSomalia: Puntland signs deal to develop Bosaso Port with Dubai's P&O Ports — Garowe Online
BMilitary Bases in the Foreign Policy of the United Arab Emirates — Insight Turkeyjihayn: TR
Xarun cilmi-baaris Turki ah oo si dhaqan ah u eegta hawlaha Imaaraadka aragti dhaliil leh.
CPuntland Renegotiates DP World Concession to Manage Bosaso Port — Puntland Post
CSomalia: DP World to finish $366 million Bosaso port expansion this year — PMAESA
CDP World and Puntland Government sign construction agreement to upgrade Port of Bosaso — DP Worldjihayn: AE
War-saxaafadeed shirkad dawladda Dubay leedahay; xogta mashruuca waa mid shirkaddu naftii ku saabsan.
CDP World, Puntland to revamp Port of Bosaso — Port Technology International
CSenior DP World Executives Expected in Mogadishu to Address Federal Concerns Over Port Concessions — Puntland Post
CSomalia ends port deals and security cooperation with UAE — Al Arabiya Englishjihayn: SA
Warbaahin Sacuudi ah oo xiriir dhow la leh siyaasadda Gacanka.
CSomalia cancels all agreements with UAE over accusations of undermining national unity — Africanews
CSomalia cancels all agreements with the UAE, including at major ports — Middle East Eye
Warbaahin caan ku ah warbixinno dhaliil ku haya siyaasadda Imaaraadka.

Qeybaha:743 eray · 14 ilo · 3 aragtiyo kala duwan