Dhaawac

Dhaawac (af-Ingiriisi: injury, trauma) waa waxyeello ku dhacda unugyada ama xubnaha jidhka, oo ka dhalata tamar dibadda ka timid — sida garaacid, dhicid, gubasho, kiimiko, koronto, ama qabow iyo kulayl xad-dhaaf ah. Waxaa lagu kala saaraa nooca tamarta, xoogga ay le'eg tahay, iyo halka jidhka ee ay saameyso.

Caafimaadka guud, dhaawacyada waxaa loo qaybiyaa kuwo shil ah (sida shilalka waddooyinka, dhicitaanka, shaqo-dhaawac) iyo kuwo ula kac ah (weerar ama is-dhaawac). Qaybintan waxay saameysaa sida loo qorsheeyo ka-hortag, maadaama sababaha iyo tallaabooyinka ka hortagga ay kala duwan yihiin.

Noocyada

Nooca ugu caansan waa dhaawaca miishaanka (mechanical): nabar furan oo maqaarka jaraya, jab lafeed, ka-bax kala-goys ah, murqo-murugsan, iyo dhaawac gudaha ah oo aan maqaarka ka muuqan. Waxaa jira sidoo kale gubasho (kulayl, kiimiko, koronto, shucaac), qabow-dhaawac, iyo dhaawaca maskaxda oo ah mid xoog madaxa ku dhacay uu keeno.

Sida jidhku uga falceliyo

Marka unugyadu jabaan, waxaa bilaabma habka bararka (inflammation): dhiig-baxa ayaa la joojiyaa, unugyada difaaca ayaa yimaada, ka dibna unug cusub ayaa la dhisaa. Bogsashadu waxay ku xidhan tahay xoogga dhaawaca, meesha uu ku yaal, da'da qofka, iyo in cudur kale (sida sonkorowga) uu jiro iyo in kale. Nabarro qaar waxay ka tagaan nabaro-guduud (scar).

Daaweynta iyo maareynta degdegga

Maareynta degdegga waxay ka bilaabantaa hubinta neefsashada, marinka hawada, iyo wareegga dhiigga. Dhiig-baxa waxaa lagu joojiyaa cadaadis toos ah. Lafta jabtay waa la xasiliyaa, qofka madaxa ama laf-dhabarta laga shakiyo si taxaddar leh ayaa loo dhaqaajiyaa. Marxaladda xigta waxay noqon kartaa qalliin, isku-tolid, dawooyin xanuun-baabi'iye, iyo tallaal teetanas ah nabarrada wasakhaysan.

Ka hortagga

Ka hortaggu wuxuu ku tiirsan yahay wax ka beddelka deegaanka iyo qawaaniinta: suumanka kursiga iyo koofiyadaha mootada, xakameynta xawaaraha, badbaadada goobta shaqada, joojinta cabbitaanka khamriga wadista, iyo naqshadeynta guryaha si dhicitaanka dadka waaweyn loo yareeyo. Tababarka gurmadka koowaad wuxuu yareeyaa dhimashada ka dhalata dhaawacyo la maareyn karo.