Dhaga yare (geed)

Dhaga yare, oo sidoo kale loo yaqaan qaranfuul, waa geed sanad-joog ah oo caleentiisu qoyan tahay una dhasha qoyska Myrtaceae. Magaca sayniska ee la aqoonsan yahay waa Syzygium aromaticum. Waxa xawaashka laga dhigaa uma aha midho ama caleemo, ee waa burooyinka ubaxa ee aan weli furmin, oo la gurto kolka ay midab guduud u leexdaan, ka dibna la qalajiyo ilaa ay bunni-madow noqdaan.

Xawaashkan waxa loo isticmaalaa cunto-karis, kabista shaaha iyo qaxwaha, iyo warshadaha saliidda udgoon. Urta iyo dhadhanka kulul waxa keena xeryo dabiici ah oo saliidda geedka ku jira, oo tan ugu badan la yiraahdo eugenol.

Muuqaalka geedka

Geedku waa mid dhererkiisu gaari karo dhawr mitir, leh caleemo is-hor-fadhiya oo dhogor-adag ah, midab cagaar dhalaalaya leh. Ubaxyadu waxay ku soo baxaan koox-koox ah oo dhamaadka laamaha ah. Haddii burada ubaxa aan la gurin, waxay u kacdaa ubax furan oo mar dambe noqda miro yaryar. Sidaas awgeed, wax-soo-saarku wuxuu ku xiran yahay waqti-gurasho sax ah: haddii la daahiyo, tayada xawaashku way hoos u dhacdaa.

Deegaanka iyo beerashada

Geedku wuxuu ka soo jeedaa jasiiradaha kuleylaha ah ee Bariga Fog, gaar ahaan gobolka Maluku ee Indoneesiya. Beerashadiisu waxay u baahan tahay heer kulul oo joogto ah, roob badan, iyo carro biyo-sii-dhaafisa. Maanta waxa laga beeraa dhowr waddan oo kuleyl ah oo ku yaal Aasiya, Afrika Bari iyo jasiiradaha Badweynta Hindiya. Geedku wuxuu qaataa sannado badan kahor inta uusan wax-soo-saar joogto ah bixin.

Isticmaalka

Cuntada dhexdeeda, dhaga yare waxa lagu daraa hilibka, bariiska iyo maraqa, iyo isku-dar xawaash sida masaalada. Bariga Afrika iyo Soomaaliya waxa caadi ah in xabbado yar lagu dhex daro shaaha ama qaxwada, iyo in la isticmaalo marka la sameeynayo xawaash isku-dhafan. Saliidda ka soo baxda burooyinka iyo caleemaha waxa loo isticmaalaa cadar-samaynta, sabuunta iyo alaabta afka la nadiifiyo.