Dhagax

Dhagax (Ingiriisi: rock) waa walax adag oo dabiici ah oo ka kooban hal macdan ama macdano kala duwan oo isku dhegan. Macdan waa walax dabiici ah oo qaab kiimikaad iyo dhisme kristaal leh. Dhagaxa ayaa sameeya qolofta Dhulka iyo lakabbada hoos yaal, sidoo kale waxaa laga helaa meerayaasha kale iyo dayaxa.

Dhagaxyada waxaa lagu kala saaraa sida ay u sameysmeen. Saddex qaybood oo waaweyn ayaa la aqoonsan yahay: dhagax ka dhashay qaboojinta walax dhalaalsan, dhagax lakabaysan oo ka dhashay urursanaanta burburka, iyo dhagax isbeddelay oo kulayl iyo cadaadis ku beddelay qaabkiisii hore.

Dhagaxa dabka (igneous)

Wuxuu ka sameysmaa marka magma — walax dhagax ah oo dhalaalay — ay qaboowdo oo adkaato. Haddii qaboowgu hoosta dhulka ka dhaco, kristaalladu waa waaweyn yihiin, sida granite. Haddii ay dusha sare ku qaboowdo ka dib qarax foolkaano, kristaalladu waa kuwo aad u yar, sida basalt.

Dhagaxa lakabaysan (sedimentary)

Biyaha, dabaysha iyo barafku waxay qaadaan burburka dhagaxyada hore. Burburkaas ayaa ku urura god ama badda hoosteeda, kadibna cadaadiska lakabbada korkiisa iyo walxaha isku dhejiya ayaa u beddela dhagax adag. Tusaale ahaan sandstone iyo limestone. Noocyadan ayaa inta badan ku haya fosil, taasoo caawisa in taariikhda nolosha la aqoonsado.

Dhagaxa isbeddelay (metamorphic)

Marka dhagax hore uu la kulmo kulayl sare iyo cadaadis, iyada oo aan dhalaalin, macdanihiisu waa isbeddelaan qaab cusubna waa sameeyaan. Tusaale: dhoobo adag oo noqota slate, limestone-na noqda marmar (marble). Habkan wuxuu badanaa ka dhacaa meelaha buuraha laga dhiso ee lakabbada Dhulku isku riixayaan.

Wareegga dhagaxa iyo isticmaalka

Saddexda nooc midkoodna ma joogteysna: dhagax lakabaysan ayaa isbeddeli kara, kan isbeddelayna dhalaali karaa, magmana mar kale adkaan kartaa. Habkan isku wareega waxaa loo yaqaan wareegga dhagaxa. Bini'aadamku wuxuu dhagaxa u isticmaalaa dhismo, waddooyin, siminti, iyo ilo macdan sida bir, dahab iyo shidaal.