Dhaqanka Afrika

Dhaqanka Afrika waa erey guud oo lagu tilmaamo hab-nololeedka, luqadaha, diimaha, farshaxanka, muusikada iyo nidaamyada bulsheed ee ka jira qaaradda Afrika. Qaaraddu waxay ka kooban tahay dhowr iyo konton dal iyo kumanaan koox oo af iyo caado ku kala duwan, sidaas darteed "dhaqan Afrikaan ah" oo keli ah ma jiro; waxaa jira dhaqamo badan oo isku xidhan taariikh, ganacsi iyo guurguur.

Cilmi-baadhayaashu badanaa waxay kala saaraan gobollo dhaqameed: Waqooyiga Afrika oo aad ugu xidhan hab-nololeedka Carabta iyo Berberta, Galbeedka Afrika, Bartamaha Afrika, Bariga Afrika iyo Geeska, iyo Koonfurta Afrika. Kala qaybintan waa qalab bare oo qiyaas ah, mana muujiso xuduudo adag, maadaama luqado iyo caado badan ay ka gudbaan xadadka dalalka.

Luqadaha

Afrika waxaa lagu hadlaa boqollaal luqadood oo aan isku eken. Luqad-yaqaannadu waxay inta badan u kala saaraan afar qoys oo waaweyn: Afro-Aasiyaanka (oo ay ka mid yihiin Carabiga, Amxaariga iyo Soomaaliga), Nayjar–Kongo (oo ay ku jiraan afafka Bantuuga sida Sawaaxiliga iyo Zuluuga), Niilo-Saxaaraanka iyo Khoisan. Luqadaha gumeysiga sida Ingiriisiga, Faransiiska iyo Boortaqiiska ayaa maanta ah luqado rasmi ah oo dal badan wax lagu barto.

Diinta iyo caqiidada

Diimaha ugu ballaadhan waa Islaamka iyo Masiixiyadda, kuwaas oo qarniyo badan ku sugnaa qaaradda. Waqooyiga, Saxaraha hoostiisa qaybo ka mid ah, iyo Geeska ayaa inta badan Muslim ah; qaybo badan oo koonfurta iyo bartamaha ah waa Masiixi. Waxaa sidoo kale weli jira caqiidooyin dhaqameed oo asal ah oo diirada saara awoowayaasha, dhulka iyo dabeecadda; badanaa way isku dhex jiraan diimaha waaweyn.

Muusikada, qoob-ka-ciyaarka iyo farshaxanka

Muusikada Afrikaanka waxaa lagu garto isticmaalka garaacyada kala duwan (polyrhythm), qaabka jawaab-iyo-su'aal ee heesaha (call and response), iyo aaladaha sida durbaanka, xylophone-ka iyo kora-da. Qoob-ka-ciyaarku ma aha oo keliya madadaalo, ee waa qayb ka mid ah xafladaha guurka, gudniinka, beeraha iyo aaska. Farshaxanka gacanta — weeraha, dahaadhka, dharka lagu daabaco iyo naqshadda dhismaha — waxay muujiyaan calaamado bulsheed sida heerka qoyska ama qabiilka.

Suugaanta afka iyo taariikhda

Suugaanta afka ayaa door weyn ka qaadatay ilaalinta taariikhda. Sheeko-yaqaanno iyo abwaanno — sida griot-ka Galbeedka Afrika ama gabayaaga Soomaalida — waxay xafidaan abtirsiinta, dagaallada iyo xeerarka bulshada. Dhinaca qoraalka, waxaa jiray dhaqan qoraal oo hore sida Fircooniga Masar, Geez-ka Xabashida, iyo qoraallada Carabiga ee Tinbuktu.

Cuntada iyo dharka

Cuntadu waxay ku xidhan tahay waxa dhulka laga helo: sarreen iyo galley, bariis, boodh, muus, iyo hilib iyo caano ee bulshooyinka xoolo-dhaqatada ah. Dharka waxaa ka mid ah maryo la tolay oo midabbo iyo naqshado leh, oo mararka qaar tilmaamaya deegaanka ama munaasabadda.

Isbeddellada casriga ah

Magaalaynta, warbaahinta iyo internetku waxay abuureen qaabab cusub: filimada Nollywood ee Nayjeeriya, muusikada Afrobeats, iyo suugaan qoran oo luqado badan lagu daabaco. Doodo joogto ah ayaa ka taagan celinta alaabta dhaqameed ee xilligii gumeysiga la qaaday iyo doorka luqadaha hooyo ee waxbarashada.