Dhego la'aanta
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
1 luqadood
Dhego la'aanta waa xaalad ay qofku maqalkiisa gebi ahaan ama qayb ahaan ku waayo, sidaas darteedna uu ku adkaato inuu dhawaaqyada deegaanka ama hadalka dadka kale ka dhegeysto. Xaaladda waxay ku dhici kartaa hal dheg ama labada dheg, waxayna kala duwan tahay heerka: maqal-yaraan fudud, dhexdhexaad, culus, iyo maqal-la'aan buuxda. Waxay ku dhici kartaa dhalashada ka dib (dhalasho la wadaag) ama nolosha dhexdeeda ay soo baxdo.
Marka laga hadlayo dhego la'aanta, waxaa muhiim ah in la kala saaro fikradda caafimaadka iyo fikradda bulshada. Dhinaca caafimaadka, waxaa la eegaa heerka maqalka iyo sababaha jireed. Dhinaca bulshada, dad badan oo maqal la' ah waxay isu arkaan bulsho luqad iyo dhaqan u leh — gaar ahaan kuwa isticmaala luqadaha calaamadaha — ee ma aha koox cudur qaba.
Qaybaha iyo sababaha
Dhakhaatiirta caadi ahaan waxay u kala saaraan saddex nooc. Kii hor-fadhiya (conductive) wuxuu ka dhashaa caqabad ku timid dhegta dibadda ama dhexe, sida wasakh, biyo-urursan, ama dhaawac ku yimid xuubka dhegta. Kii dambe (sensorineural) wuxuu ka dhashaa waxyeello ku timid dhegta gudaha ama xarkaha maqalka ee xanuunka gaarsiiya maskaxda. Kan isku dhafan (mixed) wuu labada isku daraa.
Sababaha caamka ah waxaa ka mid ah hidde-sidaha (genetics), caabuqyada dhegta dhexe ee carruurta, xanuunno sida qaamo-qashiirta iyo tallaal-la'aan xanuunno kale, daroogooyin qaar oo dhegta waxyeeleeya, dhawaaq xoog leh oo muddo dheer la la kulmo (sida warshado ama muusig kor loo qaaday), iyo weynaanta da'da. Sida weynaanta da'da ku dhalisa maqal-yaraan waxaa loo yaqaan presbycusis.
Baaritaan iyo cabbiraad
Heerka maqalka waxaa lagu cabbiraa baaris audiometry ah, oo qofka la maqashiiyo dhawaaqyo heerar iyo xoog kala duwan leh, natiijadana lagu qoro jaantus (audiogram). Waxaa jira baaritaanno kale sida tympanometry oo eegta dhaqdhaqaaqa xuubka dhegta, iyo baaritaanno dhallaanka lagu sameeyo isla marka la dhasho si maqal-yaraanta goor hore loo helo.
Wax-ka-qabasho iyo isgaarsiin
Xaaladda oo kale ma leh hal xal. Qaar waxaa loo isticmaalaa qalab maqalka kordhiya (hearing aid). Kuwa maqal-la'aan culus qaba, mararka qaar waxaa loo geliyaa qalab la dhex-dhigo dhegta gudaha (cochlear implant) oo si toos ah kiciya xarkaha maqalka. Dhinaca hor-fadhiyaha, daaweyn dawo ah ama qalliin ayaa suurtogal ah. Waxaa sidoo kale la isticmaalaa luqadda calaamadaha, akhrinta bushimaha, iyo qoraal-toosin (captioning).
Luqadaha calaamadaha waa luqado dhab ah oo naxwe iyo eray-bixin u leh, oo mid walba ka duwan yahay tan dalka kale — ma aha turjumaad calaamado ah oo luqadda hadalka lagu raacay. Waxbarashada carruurta maqalka la' waxay ku xiran tahay in goor hore la helo qalab iyo luqad ay ku koraan, taasoo saameyn ku leh horumarka luqadeed guud.