Dherer

Dherer waa cabbirka fidsanaanta ee laga qaado salka wax ilaa korkiisa ugu sarreeya, marka la raaco jiho toosan (fool-toosnaan). Waa mid ka mid ah saddexda cabbir ee muuqaalka saddex-geesoodka ah: balac, dhumucda (ama ballaadhka) iyo dherer. Marka wax jiifsan yahay ama sariiraysan, isla cabbirkaas waxaa badanaa loo yaqaan "dhererka jiifka" ama "fogaan", sababtoo ah dhererku wuxuu ku xiran yahay jihada toosan.

Dhererka waxaa lagu qiyaasaa halbeegyada fogaanta. Nidaamka caalamiga ah ee cabbirrada (SI) halbeegga aasaasiga ah waa mitirka, iyadoo sentimitirka iyo mililmitirka loo isticmaalo waxyaabaha yaryar, kiilomitirkana waxyaabaha waaweyn. Meelo kale waxaa weli la isticmaalaa halbeegyo hiddaha ah sida fuudhka (foot) iyo injiga (inch).

Dhererka aadanaha

Dhererka qofka waxaa caadi ahaan lagu cabbiraa isagoo istaagan, cagaha oo dhulka saaran, madaxana toosan, iyadoo la adeegsanayo qalab la yiraahdo stadiometer. Dhererka wuxuu ku xiran yahay hidde-sidaha, nafaqada, caafimaadka carruurnimada iyo duruufaha deegaanka. Caruurta iyo dhallinyarada dhererku wuu kordhaa ilaa lafuhu ay xirmaan (fusion-ka safaha kobcinta), taasoo inta badan dhacda dabayaaqada kuraanka. Dadka waaweyn dhererku maalintii xoogaa isku beddelaa: subaxda ayuu wax yar ka sarreeyaa fiidkii, sababtoo ah culayska ku saaran maruurta lafdhabarta.

Cilmiga caafimaadka, dhererka lagu qiyaaso oo keliya kuma filna; waxaa badanaa lala barbardhigaa miisaanka si loo helo tilmaamayaal sida BMI (Body Mass Index) ee dadka waaweyn, ama shaxda kobaca ee carruurta. Dhererka celceliska ah ee bulsho ayaa sidoo kale mararka qaarkood loo isticmaalaa tilmaan ku saabsan tayada nafaqada iyo caafimaadka guud ee jiilalka soo koraya.

Dherer joomatari iyo farsamo

Joomatariga, dhererku waa fogaanta u dhaxaysa salka iyo dhinaca ka soo horjeeda ee shaxanka ama jirka, iyadoo la raacayo xariiq sax ah oo salka ku toosan. Tusaale ahaan, aagga saddex-xagalka wuxuu ku xiran yahay salka iyo dhererka; mugga silinderka iyo tiirarkana dhererka ayaa qayb ka ah. Farsamada dhismaha, dhererka dhismaha waxaa laga qaadaa heerka dhulka ilaa dusha sare, iyadoo mararka qaar la kala saaro dhererka saqafka iyo dhererka ay gaarayaan tiirar ama antenno lagu daray.

Ereyada la xiriira

Af-Soomaaliga, erayga "dheer" wuxuu tilmaamaa wax dhererkiisu sarreeyo, halka "gaaban" uu ka soo horjeedo. "Dherer" waxaa sidoo kale loo isticmaalaa macne fidsanaan guud ah, tusaale ahaan dhererka jidka ama dhererka xadhigga, halkaas oo jihada toosan aanay lagama maarmaan ahayn. Sidaas darteed macnaha saxda ah wuxuu ku xiran yahay macnaha weedha.