Dhexroor
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
110 luqadood
Dhexroor (Ingiriisi: diameter) waa xariiq toosan oo laba dhinac oo wareegga ah isku xirta, isla markaana marta bartamaha (xarunta) wareegga. Waa xariiqda ugu dheer ee wareeg gudihiisa la sameyn karo, waxaana wareegga u kala qaybisa laba qaybood oo isle'eg.
Dhexroorka waxaa badanaa lagu calaamadiyaa xarafka d ama D. Wuxuu la mid yahay laba jibbaar gacan-dhexe (radius, oo ah masaafada u dhexeysa bartamaha iyo dhinaca wareegga): d = 2r. Ereyga waxaa sidoo kale loo isticmaalaa jirridaha saddex-cabbir leh sida kubbadda (sphere) iyo dhululubada (cylinder).
Xisaabta la xiriirta
Wareegga dherarkiisa (circumference) waxaa lagu xisaabiyaa C = πd, halka bedka (area) uu yahay A = πr² ama A = πd²/4. Halkan π (pi) waa tiro joogto ah oo qiyaastii la eg 3.14159, waxayna muujineysaa saamiga u dhexeeya dherarka wareegga iyo dhexroorkiisa. Saamigaas mar walba wuu isku mid yahay, wareegga cabbirkiisu wax kastaba ha ahaadee.
Sifooyin joomatari
Xagal kasta oo lagu dhiso wareegga oo salkiisu yahay dhexroor waa xagal toosan (90 darajo); tan waxaa loo yaqaan mabda'a Thales. Sidoo kale, dhexroor kasta waa axis simmetri ah oo wareegga u kala qeybiya laba qeybood oo muraayad u ah midba midka kale.
Isticmaalka farsamada
Dhexroorka waa cabbir aasaasi ah oo lagu qeexo tuubooyinka, biraha wareegsan, taayirrada, iyo qalabka farsamada. Marka la sheego 'tuubo dhexroorkeedu yahay 10 sentimitir', badanaa waxaa loola jeedaa dhexroorka gudaha ama kan dibadda, taasoo ku xiran heerarka warshadeed ee la raacayo.