Dhiig

Dhiigu waa dareere jirka ku wareega oo maraya xididdada. Wuxuu qaadaa ogsijiin, nafaqooyin, hormoono iyo kulayl, isla markaana wuxuu ka saaraa unugyada qashinka sida kaarboon dioksaydh. Wadnaha ayaa riixaya dhiigga, halka xididdada (arteries, veins iyo capillaries) ay tahay marinka.

Dhiigu wuxuu ka kooban yahay laba qaybood oo waaweyn: qayb dareere ah oo la yiraahdo bilaasmo (plasma), iyo unugyo ku dhex dabaalanaya. Bilaasmo inta badan waa biyo, waxaana ku jira borotiinno, milix iyo walxo kale oo la gudbinayo.

Unugyada dhiigga

Unugyada cas (erythrocytes) waxay sitaan hemoglobin, oo ah borotiin bir (iron) leh oo ogsijiinta ku dhega. Kaas ayaa dhiigga siiya midabka cas. Unugyada cad (leukocytes) waxay qayb ka yihiin difaaca jirka ee ka hortagga jeermiska. Safaayadaha dhiigga (platelets) waxay ka qayb qaataan xinjirowga marka dhaawac dhaco, si dhiig-baxa loo joojiyo.

Nooca dhiigga

Dhiigga dadka waxaa loo kala saaraa nidaamyo, kuwa ugu caansan waa nidaamka ABO (A, B, AB, O) iyo nidaamka Rh (positive ama negative). Kala-saarku wuxuu ku salaysan yahay walxo (antigens) ku yaal dusha unugyada casaanka ah. Marka la wareejinayo dhiigga, waa in nooca deeq-bixiyaha uu ku habboon yahay kan qaataha; haddii kale jirku wuxuu weerari karaa unugyada cusub.

Samaynta iyo wareegga

Unugyada dhiigga waxaa inta badan lagu sameeyaa dhuuxa lafta. Beerka iyo kelyuhu waxay ka qayb qaataan nadiifinta iyo dheellitirka walxaha dhiigga ku jira. Sambabada ayaa meesha ogsijiinta lagu qaato kaarboon dioksaydhkana lagu sii daayo.

Caafimaad iyo baaritaan

Baaritaanka dhiigga waa mid ka mid ah qalabka caadiga ah ee caafimaadka, waayo tirada unugyada iyo heerarka walxaha waxay tilmaami karaan xaalado kala duwan, sida dhiig-yaraan (anemia) ama caabuq. Deeqbixinta dhiigga waxay taageertaa qalliinnada, dhalmada adag iyo daaweynta shilalka.