Dhiig "A"
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
1 luqadood
Dhiig "A" waa mid ka mid ah afarta nooc ee nidaamka ABO, oo ah habka ugu muhiimsan ee dhiigga dadka lagu kala saaro. Qofka nooca A leh, unugyada dhiigga cas ee jirkiisa waxay dushooda ku qaadaan antigen A — taasoo ah walax yar oo ku dheggan xuubka unugga oo nidaamka difaaca uu ku garto in unugga uu jirka u yahay mid u gaar ah.
Dadka nooca A leh badanaa waxay dhiiggooda ku hayaan unug-difaaceed (antibody) ka soo horjeeda antigen B. Sababtaas awgeed, haddii dhiig nooca B ah lagu shubo qof nooca A ah, unugyada la shubay way isku dhejin karaan oo burburi karaan. Taasi waa sababta shuban kasta hortiis loo sameeyo baaritaan lagu hubinayo isku-habboonaanta.
Aasaaska hidde-sidaha
Nooca ABO wuxuu ku xidhan yahay hidde (gene) ku yaal koromosoom aan galmada la xidhiidhin. Hidde-sidaha A wuxuu jirka faray in la sameeyo enzyme kordhiya sonkorta gaarka ah ee antigen A abuurta. Qofku wuxuu ka helaa hal nuqul waalidkiis kastaa. Marka la isku daro, qofka nooca A muuqda wuxuu noqon karaa mid labada nuqulba A yihiin ama mid hal nuqul A yahay, kan kalena uu yahay nuqulka O oo aan antigen sameynin.
Qaybaha hoose
Nooca A oo dhan isku mid ma aha. Waxaa jira qaybo hoose, kuwa ugu caansan A1 iyo A2, oo ku kala duwan tirada iyo qaabka antigen-ka ku yaal unugga. Kala-duwanaanshahani mararka qaarkood wuxuu keenaa in baaritaanka shaybaarka natiijo aan cad soo saaro, waana arrin bangiyada dhiiggu tixgeliyaan.
Xidhiidhka nidaamka Rhesus
Nooca ABO caadi ahaan waxaa la wehliyaa calaamadda Rhesus (RhD), sidaas awgeed waxaa loo qoraa A+ ama A−. Labadan nidaam way madax-bannaan yihiin, laakiin isku wada waxay go'aamiyaan cidda dhiigga la siin karo. Rh-ga waxaa sidoo kale loo tixgeliyaa daryeelka uurka, maadaama ay suurtogal tahay inay khilaaf ka dhex dhasho hooyada iyo ilmaha.
Qaybinta dadweynaha
Boqolleyda dadka nooca A qaba way ku kala duwan tahay gobollada adduunka. Guud ahaan waa mid ka mid ah noocyada ugu caansan Yurub iyo qaybo ka mid ah Aasiya, halka meelo kale ay ka yar tahay. Kala-duwanaanshaha noocyadu waxaa loo isticmaalaa cilmi-baarista taariikhda dadka iyo socdaalka.