Dhiig Neanderthal Dunida
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
1 luqadood
Dhiig Neanderthal — oo si sax ah loogu yeero hidaha (DNA) Neanderthal-ka — waa qayb yar oo hiddo-side ah oo laga helo dadka casriga ah (Homo sapiens) ee ka baxsan Afrika. Neanderthal-ku wuxuu ahaa noocyada dadka hore ee ku noolaa Yurub iyo galbeedka Aasiya, waxaana la aaminsan yahay inuu meesha ka baxay ku dhawaad 40,000 oo sano ka hor. Ka hor intuusan meesha ka bixin, ayaa la isku dhalay isaga iyo Homo sapiens-ka Afrika ka soo baxay.
Natiijadu waxay tahay in dadka maanta ku nool Yurub, Aasiya, Ameerikada iyo Oceania ay xambaarsan yihiin qayb yar oo hiddo-side ah oo Neanderthal ka soo jeeda. Halbeegga inta badan lagu sheego wuxuu ku dhawaad yahay boqolkiiba hal ilaa laba. Dadka asalkoodu ka soo jeedo Afrika-ga koonfureed ee Sahara waxay leeyihiin qayb aad u yar ama mid aan la sheegi karin, taasoo inta badan ku timid guuritaan dib u soo noqosho ah.
Sida loo baadhay
Baadhitaanku wuxuu ku saleysan yahay hiddo-sidaha qadiimiga ah (ancient DNA) oo laga soo saaray lafo iyo ilko Neanderthal ah oo laga helay godad Yurub iyo Aasiya. Kooxo cilmi-baadhis ah oo uu hoggaaminayey Svante Pääbo ayaa qoray hiddo-sidaha Neanderthal-ka, natiijooyinka koowaad ee muhiimka ahna waxaa la daabacay 2010-kii. Marka la barbar dhigo hiddo-sidaha dadka casriga ah, waxaa muuqda qaybo isku mid ah oo aan lagu sharxi karin oo keliya asal wadaag ah oo hore.
Saameynta caafimaadka
Qaar ka mid ah hidde-sidayaasha Neanderthal-ka waxay la xiriiraan hab-shaqeedka difaaca jirka, midabka maqaarka iyo timaha, iyo sida jirku ugu jawaabo caabuqyada. Cilmi-baadhisyo kale ayaa xiriir u dhigay khatarta cudurro qaarkood, laakiin xiriirradaas badankoodu waa kuwo tirakoob ah oo aan micnahoodu ahayn sabab toos ah. Halbeeggu waa yar yahay marka loo eego guud ahaan hiddo-sidaha qofka.