Dhiig Yari (Aneemiyo)
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
107 luqadood
Dhiig yari (aneemiyo) waa xaalad ay ku yaraato tirada unugyada dhiigga cas ama heerka haemoglobin-ka — borotiinka bir (iron) leh ee unugyada dhiigga cas ku qaada ogsijiinta. Marka heerkaas hoos u dhaco, unugyada jidhka waxay helaan ogsijiin ka yar intii ay u baahnaayeen, taasoo keenta calaamado sida daal, xanuun madax, wareer iyo cadaan maqaar iyo indho-hoosaad.
Aneemiyo ma aha cudur keli ah, ee waa calaamad muujinaysa sabab hoos taal. Sababaha waaweyni waxay u qaybsamaan saddex koox: soo-saarid yar oo unugyada dhiigga cas ah, luminta dhiigga (bleeding), iyo burburka degdegga ah ee unugyada dhiigga cas (haemolysis). Baaritaanka aasaasiga ah waa tijaabo dhiig oo lagu cabbiro haemoglobin-ka iyo cabbirka unugyada.
Noocyada iyo sababaha
Nooca ugu badan aduunka waa aneemiyo ka dhalata yaraanta birta (iron deficiency), oo badanaa la xiriirta cunto aan bir ku filan lahayn, dhiig-baxa caadada oo badan, uur, ama luminta dhiig oo tartiib ah oo mindhicirka ka timaada. Yaraanta fitamiin B12 iyo folate waxay keentaa aneemiyo unugyadeedu waaweyn yihiin. Waxaa kale oo jira noocyo hidde-side ah sida sickle cell iyo thalassemia, iyo aneemiyo la xiriirta cudurro raagay sida kelyo-xumo ama caabuqyo muddo dheer socda. Duudduubyada sida malaariya iyo gooryaanka mindhicirka waxay meelo badan ka mid ah gobollada kulaylaha ku kordhiyaan aneemiyada.
Calaamadaha
Calaamadaha waxay ku xiran yihiin sida ay u degdegsan tahay iyo sida ay u culus tahay. Marka ay tartiib u dhacdo, jidhku wuu la qabsan karaa, calaamaduhuna way yaraadaan. Kuwa caadiga ah waa daal, itaal-darro, neef-ku-cirridka marka la dhaqaaqo, garaaca wadnaha oo dheereeya, iyo qabow gacmaha iyo cagaha. Carruurta, aneemiyo muddo dheer socota waxay saameyn kartaa koritaanka iyo barashada.
Daaweynta iyo ka hortagga
Daaweyntu waxay bartilmaameedsataa sababta. Yaraanta birta waxaa badanaa lagu daweeyaa kaabayaal bir ah oo la cuno, iyo hagaajinta cuntada. Yaraanta B12 waxaa loo baahdaa kaabayaal, mararka qaarna irbado. Xaaladaha culus, dhiig-ku-shubid ayaa loo isticmaali karaa. Ka hortagga guud wuxuu ku jiraa cunto ay ku jiraan bir iyo folate, daaweynta gooryaanka, iyo la socoshada haweenka uurka leh iyo carruurta yaryar oo koox halis sare leh.