Dhir

Dhir (Plantae) waa mid ka mid ah boqortooyooyinka waaweyn ee noolaha. Waxay ka kooban tahay nooleyaal badankood dhaqdhaqaaq goos-goos ah aan lahayn, oo cuntadooda iyaga u gaar ah ku sameeya nidaam la yiraahdo fotosintesis (isticmaalka iftiinka qorraxda si loo isku daro biyo iyo kaarboon laba ogsaydh). Unugyada dhirta waxay leeyihiin derbi unug oo ka samaysan sallulos, waxaana ku jira midab cagaaran oo la yiraahdo kloorofil.

Dhirtu waxay saldhig u tahay silsiladaha cuntada ee dhulka. Waxay soo saartaa ogsijiin, waxayna hoy iyo cunto u tahay xayawaanka. Dadku waxay dhirta ka helaan hadhuudh iyo hadhka, alwaax, daawo, dhar (sida cudbiga) iyo shidaal.

Qaybaha jirka dhirta

Dhirta sare (dhirta xididdada leh) inta badan waxay leedahay xidid, jirid, caleemo iyo — dhirta ubaxdo — ubax iyo midho. Xididdu wuxuu ka nuugaa biyaha iyo macdanta ciidda, isla markaana dhirta xoojiyaa. Jiridda waxay biyaha iyo cuntada ku wareejisaa xuubab (xylem iyo phloem). Caleentu waa meesha ugu weyn ee fotosintesis ka dhacdo.

Kala qaybinta

Dhirta waxaa lagu kala saaraa koox waaweyn: cawska dhagaxa (bryophytes) oo aan lahayn xuubab gudbin, geedaha dhawaanaha (ferns), dhirta abuurka qaawan (gymnosperms, sida geedaha xabagta) iyo dhirta ubaxda leh (angiosperms). Kooxda ugu tirada badan ee maanta jirta waa dhirta ubaxda leh.

Taranka

Dhirtu waxay ku tarantaa laba hab: taran galmo (iyada oo manida ubaxa lagu wareejiyo dabaysha, cayayaanka ama shimbiraha, kadibna abuur samaysma) iyo taran aan galmo ahayn (sida laamaha la beero, xididdada iyo bulbooyinka). Abuurku wuxuu sugi karaa xaalado ku habboon inta uusan bixin.

Dhirta Soomaaliya

Deegaanka Soomaaliyeed inta badan waa mid qalayl iyo qalayl-dhexaad ah, sidaas darteed dhirtu waxay leedahay sifooyin biyo-badbaadin ah, sida caleemo yaryar iyo qodxo. Waxaa caan ah geedaha malmalka iyo beeyada, oo ka soo baxa xabag ganacsi lagu sameeyo, iyo geedaha qudhaca (galool iyo noocyada Acacia).