Dhirta ubaxa

Dhirta ubaxa (Angiospermae, oo af-Ingiriisi loo yaqaan flowering plants) waa koox weyn oo ka mid ah dhirta lagu tiriyo kuwa abuurka leh. Astaamaha ugu muhiimsan waa in xubnaha taranku ay ku dhex jiraan ubax, iyo in abuurku ku koro gudaha xubin xiran oo la yiraahdo carpel, taasoo markay bislaato noqota miro (mirihii ilaaliya abuurka).

Angiospermae waa kooxda dhirta dhulka ugu badan noocyada, waxayna ka kooban tahay boqolaal kun oo nooc. Waxay ku baxaan bay'ado kala duwan: kaymaha roobabka, saxaraha, biyaha macaan, xataa qaar badda ku nool. Inta badan cuntada aadanuhu wax ka helo — sida sarreenka, bariiska, galleyda, digirta, khudaarta iyo miraha — waxay ka timaaddaa dhir ubax leh.

Qaab-dhismeedka ubaxa

Ubaxu wuxuu caadi ahaan leeyahay afar qaybood oo wareeg ah: sepal (caleemaha ilaaliya ubaxa oo aan weli furmin), petal (caleemaha midabka leh ee soo jiita cayayaanka), stamen (xubinta lab ee soo saarta budada taranka ee la yiraahdo pollen), iyo carpel ama pistil (xubinta dheddig ee abuurku ku dhex jiro). Ubaxyo badan ayaa isku wada haya labada xubnood, qaar kalena way kala baxaan.

Bacriminta iyo miraha

Bacriminta waxay bilaabmaa marka budada pollen ay gaarto madaxa carpel-ka. Halkaas ayaa ka baxa dhuun yar oo gaarta ovule-ka. Angiospermae waxay leeyihiin hab la yiraahdo bacrimin laba-geesood ah: mid ka mid ah wuxuu abuuraa embriyaha, midda kalena wuxuu abuuraa unug cunto ah oo quudiya abuurka. Ka dib, gidaarka carpel-ku wuxuu isu beddelaa miro. Mirihu waxay caawiyaan faafinta abuurka — dabaysha, biyaha, ama xayawaanka wax cuna.

Kala-qaybinta

Hore waxaa dhirta ubaxa loo kala qaybin jiray laba: monocots (mid caleen abuur oo keliya leh, sida cawska, sarreenka iyo timirta) iyo dicots (laba caleen abuur leh). Cilmi-baaris casri ah oo salka ku haysa hidde-sidaha ayaa muujisay in dicots-ku aanay ahayn koox mid ah; hadda waxaa la isticmaalaa magaca eudicots iyo dhowr koox oo hore u kala baxay, sida magnoliids.