Dhirta Xididada (Tracheophyta)
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
85 luqadood
Dhirta xididada, oo cilmiga lagu magacaabo Tracheophyta, waa koox ballaaran oo dhir ah taasoo leh unugyo gaar ah oo gudbin (vascular tissue) — kuwaas oo ah xidido gudaha ah oo biyaha, milixda iyo cuntada dhirta ku qaada. Kooxdan waxaa ka mid ah geedaha, cawska, ubaxyada, kabaha, iyo dhirta xamuulka ah sida rajooyinka (ferns).
Waxa kala saara dhirta xididada iyo dhirta aan xididada lahayn (sida caleenta biyaha ee mosses) waa jiritaanka laba nooc oo unug gudbineed: xylem, oo biyaha iyo milixda ka qaada xididka ilaa caleenta, iyo phloem, oo cuntada laga sameeyo iftiinka qorraxda u qaybiya qaybaha kale ee dhirta. Nidaamkan gudbinta ayaa u saamaxay dhirta inay ku koraan dherer aad u sarreeya oo ay ku nooshahay deegaanno qalalan.
Qaab-dhismeedka
Inta badan dhirta xididada waxay leeyihiin saddex qaybood oo waaweyn: xidid (root), oo biyaha nuuga oo dhirta ku xoojiya dhulka; jirid (stem), oo taageerta oo gudbinta wadata; iyo caleemo, oo ah goobta ugu weyn ee photosynthesis-ka. Xylem-ka noolaha waaweyn wuxuu leeyahay derbiyo adag oo lignin ah, taasoo siisa dhirta awood ay ku istaagto.
Qaybaha waaweyn
Tracheophyta waxaa guud ahaan loo kala qaybiyaa dhir isku tarma abuur (seed plants) iyo kuwo isku tarma xabbado yaryar oo la yiraahdo spores. Dhirta abuurka leh waxaa ka mid ah gymnosperms (sida geedaha cirbadaha leh ee conifers) iyo angiosperms (dhirta ubaxa iyo miraha samaysa), taasoo ah kooxda ugu noocyada badan. Kooxda spores-ka waxaa ka mid ah rajooyinka (ferns) iyo dhirta la yiraahdo lycophytes.
Taariikh iyo muhiimad
Dhirta xididada ayaa ka soo baxday deegaannada dhulka xilliyo hore ee Paleozoic-ga, iyadoo dhirta hore ee lagu helay fosillada ay ahaayeen kuwo yaryar oo aan caleemo buuxa lahayn. Maanta waxay ka kooban tahay inta badan bayoloojiga daaqsinka iyo kaymaha adduunka, waxayna aasaas u tahay quudinta dadka, xoolaha iyo dhaqan-dhaqaalaha beeraha.