Dhufeeyska Mariana

Dhufeeyska Mariana (sidoo kale loo qoro Dhufeeyska Mariyana) waa god dheer oo badda hoosteeda ku yaal galbeedka Badweynta Baasifigga, agagaarka jasiiradaha Mariana. Waa meesha ugu qoto dheer ee la yaqaan ee badaha dunida, iyadoo qoto dheerideedu ay ku dhow tahay 11 kiiloomitir.

Dhufeeys (trench) waa god dheer oo cidhiidhi ah oo sameysma meesha saxan tectonic ah uu ka hooseeyo mid kale. Dhufeeyska Mariana wuxuu qaab qaanso ah leeyahay, wuxuuna dhererkiisu ku dhow yahay kun iyo dhowr boqol oo kiiloomitir, halka ballaciisu uu yahay dhowr iyo toban kiiloomitir.

Sameysanka juquraafi

Dhufeeysku wuxuu ka dhashay hab la yiraahdo subduction: saxanka Baasifigga oo culus ayaa hoos u galaya saxanka Mariana / Filibiin. Marka saxanku hoos u dhaco, dhulka badda hoostiisa ah wuu foororsadaa, godna wuu sameeyaa. Isla hawshaas ayaa keenta dhulgariir iyo fulkaanooyin ku yaal safka jasiiradaha Mariana.

Challenger Deep

Qaybta ugu qoto dheer ee dhufeeyska waxaa la yiraahdaa Challenger Deep, oo ku taal koonfurta dhinaca dhufeeyska, ee ku dhow Guam. Magaca wuxuu ka yimid markabkii cilmi-baarista ee Ingiriiska HMS Challenger oo qiyaastii sannadihii 1870-meeyadii cabbiray qoto dheeridda. Cabbiraadaha casriga ah ee sonar-ka waxay muujiyaan qoto dheeri ku dhow 10,900–11,000 mitir.

Booqashooyinka aadanaha

Sannadkii 1960, Jacques Piccard iyo Don Walsh ayaa gaaray Challenger Deep iyagoo isticmaalaya bathyscaphe-ka Trieste. Sannadkii 2012, filim-sameeyaha James Cameron ayaa keligiis ku dagay markab-hoosaad gaar ah. Tan iyo 2019, safaro isdaba-joog ah oo doorasho ah ayaa gaaray salka, iyagoo cabbiraya oo shaybaar u soo qaadanaya.

Deegaanka iyo nolosha

Salka dhufeeyska cadaadiska biyuhu waxay gaarayaan in ka badan 1,000 jeer cadaadiska hawada ee heerka badda, iftiin qorraxeedna ma jiro. Waxaa halkaas ku nool bakteeriya, amphipods (xayawaan yaryar oo qolof leh), iyo noocyo kalluun ah oo la qalmay cadaadiska. Cilmi-baarayaal ayaa sidoo kale ka helay salka wasakh caag ah, taasoo muujinaysa in wasakhaynta gaartay meelaha ugu fog.

Xaalad sharci

Qayb weyn oo dhufeeyska ka mid ah waxay ku jirtaa aagga badeed ee ku xiran Mariana Islands, oo ah dhul Mareykanka maamulo. Sannadkii 2009, Mareykanku wuxuu qayb ka mid ah ku dhawaaqay meel dabiici ah oo la ilaaliyo (Marianas Trench Marine National Monument).