Diinbadeed

Diinbadeed (Chelonioidea) waa koox xayawaan xamaarato ah (xamaarato = xayawaan dhiig-qabow oo maqaarkoodu qolof ama miidhan leeyahay) oo ku nool badaha diirran iyo kuwa dhexdhexaadka ah. Waxay leeyihiin qolof adag oo dhabarka saaran iyo laba lugood oo hore oo u eg seebab, taasoo u sahlaysa inay biyaha dhexdooda si degdeg ah ugu dabaashaan. Si ka duwan diinka dhulka, diinbadeedku qoortiisa iyo lugihiisa gebi ahaan qolofta gudaheeda ma soo celin karo.

Waxay ku neefsadaan sanbabo, sidaas darteed waa inay marar isdaba joog ah dushi biyaha u soo baxaan. Inta badan noloshooda waxay ku qaataan badda, laakiin dheddiggu wuxuu ukunta ku aasaa ciidda xeebaha. Waa xayawaan socdaal fog gala; qaar ayaa kun-kiiloomitir u dhex mara meelaha ay wax ka cunaan iyo xeebaha ay ku dhalaan.

Muuqaalka iyo qaab-dhismeedka

Qoloftu waxay ka kooban tahay laf iyo lakab dusha sare ah. Cabbirku wuu kala duwan yahay noocba nooca ka dambeeya: kuwa yaryari waxay gaadhaan wax ka yar bar mitir dhererka qolofta, halka kan ugu weyn — diinbadeedka maqaarka leh (leatherback) — uu ka sii weynaado hal mitir oo badan. Diinbadeedku ma leh ilko; beeshiisu waxay leedahay af adag oo u eg gacanqaad, kaasoo ku habboon cuntada uu nooc walba cuno.

Cunto iyo nolol-maalmeedka

Cuntadu waa mid kala duwan: qaar waxay cunaan cawska badeed iyo algae, qaarna maroorley (jellyfish), aargoosto, kalluun yaryar iyo xayawaan qolof leh. Isbeddel ku yimaadda cuntada ayaa sidoo kale la xidhiidha da'da; dhallaanka qaar waxay bilowdaan cunto xayawaan ah kadibna u wareegaan mid dhir ah.

Taranka

Dheddiggu wuxuu xeebta u soo baxaa habeenkii, godna ka qodaa ciidda sare, halkaasoo uu ku dhigo ukun tiro badan, kadibna ciid ku daboolo oo badda ku noqdo. Heerkulka ciidda ayaa saameeya jinsiga dhallaanka: ciid diirran waxay badanaa keentaa dheddig, mid qabow waxay keentaa lab. Ukunta ka dib toddobaadyo ayay dilaacaan, dhallaankuna waxay isku dayaan inay badda gaadhaan; qaar badan oo ka mid ah waxaa qabsada shimbiro iyo ugaadhsadayaal kale.

Cabsida ku wajahan

Waxyaabaha yareeya tirada waxaa ka mid ah: shabaqyada kalluumaysiga oo si lama filaan ah loogu qabto, luminta xeebaha ay ku dhalaan sababo dhismo awgood, iftiinka xeebaha oo dhallaanka ka lumiya jihada, wasakhda balaastigga oo lagu qaldo cunto, iyo ugaadhsiga ukunta iyo hilibka. Dalal badan iyo heshiisyo caalami ah ayaa sharci ku ilaaliya nooca.