Dir

Dir waa mid ka mid ah qabiilooyinka waaweyn ee Soomaalida. Xubnihiisa waxay ku nool yihiin qaybo ka mid ah Soomaaliya, gobolka Soomaalida ee Itoobiya, Jabuuti iyo waqooyiga Kenya. Sida qabiilooyinka kale ee Soomaalida, Dir wuxuu u kala baxaa laamo iyo laan-hoosaado, mid walbana leeyahay deegaanno iyo nidaam maamul dhaqameed u gaar ah.

Abtirsiinyada afka lagu wareejiyo (genealogy - taxanaha awoowyada) waxay Dir gelisaa jaranjarada guud ee Soomaalida, waxaana loo tiriyaa mid ka mid ah laamaha ugu hore. Sheegashooyinka abtirsiinyo waa arrin muran badan leh, waxayna kala duwan yihiin marka laga eego ilo iyo laamo kala duwan.

Laamaha

Laamaha caanka ah ee Dir lagu sheego waxaa ka mid ah Ciise, Gadabuursi (Samaroon), Biimaal, iyo Surre. Ciise iyo Gadabuursi badankood waxay degan yihiin waqooyi-galbeed ee Soomaaliya (Somaliland), qaybo ka mid ah gobolka Soomaalida ee Itoobiya, iyo Jabuuti. Biimaal waxay inta badan degan yihiin gobolka Shabeellaha Hoose, gaar ahaan agagaarka Marka. Surre iyo laan-hoosaado kale waxay ku kala firirsan yihiin gobollo kala duwan.

Nolol-maalmeedka iyo dhaqaalaha

Dhaqaalaha dadka Dir wuxuu ku salaysan yahay xoolo-dhaqasho (geel, ari, lo') iyo, meelaha biyaha leh sida webiga Shabeelle, beeraha waraabka. Magaalooyinka xeebta iyo kuwa xadka u dhow waxay ka faa'iidaystaan ganacsi iyo xamuul. Nidaamka xeer (sharciga dhaqanka Soomaalida) wuxuu weli door weyn ka ciyaaraa xallinta khilaafaadka dhulka, biyaha iyo magta.

Taariikh iyo siyaasad

Xubno ka Dir soo jeeda ayaa ka qayb qaatay dagaalladii ka dhanka ahaa maamullada gumeysiga qarniyadii 19-aad iyo 20-aad, iyo sidoo kale dhaqdhaqaaqyadii xornimo-doonka. Kala qaybsanaanta xadadka gumeysiga - Ingiriis, Faransiis, Talyaani iyo Itoobiya - waxay laamaha Dir ku kala geysay dalal kala duwan, taasoo saameysay siyaasadda maanta ee Jabuuti, Somaliland, Soomaaliya iyo Itoobiya.