Docay

Docay (sidoo kale Docey ama Nebtuun; Ingiriisi: Neptune) waa meeraha siddeedaad ee Qorraxda ka fog marka laga bilaabo dhexda nidaamka qorraxda. Waa meeraha ugu fog ee la aqoonsan yahay tan iyo markii Buluuto laga saaray liiska meerayaasha waaweyn sanadkii 2006. Docay wuxuu ka mid yahay meerayaasha 'giant' ee gaaska iyo barafka leh, oo aan lahayn dul adag oo la joogsan karo.

Docay wuxuu leeyahay midab buluug ah oo ka dhasha gaaska methane-ka ee jawigiisa, kaas oo nuugaya iftiinka cas kana celiya kan buluugga ah. Dhexroorkiisu waa ku dhawaad afar jeer mid Dhulka, mise cuf ahaan wuxuu ka culus yahay Dhulka si aad ah. Docay wuxuu Qorraxda ku wareegaa muddo dheer oo qiyaastii 165 sano Dhul ah.

Helitaanka

Docay waa meeraha kaliya ee marka hore lagu saadaaliyay xisaab, kadibna telescope lagu arkay. Xisaabiyayaal, oo ay ka mid yihiin Urbain Le Verrier iyo John Couch Adams, ayaa ka fiirsaday leexashada wareegga meeraha Uranus. Waxay ku soo gunaanadeen in meere kale oo aan la arag uu saameynayo. Sanadkii 1846, xarunta cirbixiyeenka Berlin ayaa meeraha lagu arkay meel u dhow goobtii la saadaaliyay.

Dhismaha iyo jawiga

Docay wuxuu si weyn uga kooban yahay hydrogen, helium iyo methane, iyadoo hoosta lagu qiyaaso lakab qoyan oo ka samaysan biyo, ammonia iyo methane barafoobay — sababta loogu yeero 'ice giant'. Bartamaha waxaa laga filayaa xudun dhagax iyo bir ah. Jawiga Docay waxaa ka jira dabaylo aad u xoog badan, oo ka mid ah kuwa ugu degdegga badan nidaamka qorraxda. Sanadihii 1980-yadii waxaa laga arkay meel madow oo weyn oo duufaan ah (Great Dark Spot), taas oo markii dambe libidhay.

Dayaxyada iyo giraangiraha

Docay wuxuu leeyahay dayaxyo badan, kan ugu weynina waa Triton. Triton wuxuu ku wareegaa jiho ka soo horjeeda wareegga meeraha, taas oo tilmaamaysa in laga yaabo in asal ahaan uu ahaa jir ka soo baxay xuduudka dibadda ee nidaamka qorraxda kadibna uu cuf-jiidasho ku qabtay. Docay wuxuu sidoo kale leeyahay giraangiro khafiif ah oo qariib ah, oo aan la simnayn kuwa Saturn ee muuqda.

Sahaminta

Ilaa hadda hal dayax-gacmeed ayaa Docay soo booqday: Voyager 2, oo ag maray sanadkii 1989. Sawirradii iyo xogtii uu diray ayaa asaas u ah inta badan waxa la og yahay ee ku saabsan jawiga, dayaxyada iyo giraangiraha meeraha. Ka dib, indho-indhaynta waxay ku tiirsanayd telescope-yada Dhulka iyo kuwa hawada sida Hubble.