Doorashada Madaxweynaha Turkiga ee 2014 waxaa la qaaday 10 Ogosto 2014. Waxay ahayd markii ugu horreysay ee taariikhda Jamhuuriyadda Turkiga oo madaxweynaha si toos ah loogu doorto codbixinta guud, halkii uu Golaha Wadaniga Weyn (baarlamaanka) dooran jiray. Ra'iisul wasaarihii xilligaas, Recep Tayyip Erdoğan, oo ah musharraxa Xisbiga Cadaaladda iyo Horumarka (AKP), ayaa wareeggii koowaad ku guulaystay 51.79% codadka, taasoo ka dhigan aqlabiyad dhamaystiran oo aan loo baahnayn wareeg labaad.
Musharraxiinta kale waxay ahaayeen Ekmeleddin İhsanoğlu, oo ahaa musharraxa wadajirka ah ee Xisbiga Dadka Jamhuuriga (CHP) iyo Xisbiga Dhaqdhaqaaqa Qaranka (MHP), oo helay 38.44%; iyo Selahattin Demirtaş, oo helay ku dhawaad 9.8%. Ka-qaybgalka codbixiyayaasha wuxuu ahaa qiyaastii 74%, oo ka hooseeya heerarkii doorashooyinkii baarlamaanka ee sannadihii u dhowaa iyo doorashadii deegaanka ee 30 Maarso 2014.
Asalka sharciga: wax-ka-beddelkii dastuurka ee 2007
Habka doorashada tooska ah wuxuu ka dhashay wax-ka-beddel dastuuri ah oo la ansixiyay 2007, kaasoo lagu beddelay xilli hal mar ah oo toddoba sannadood ah xilli shan sannadood ah oo laba jeer la dooran karo. Wax-ka-beddelkaas waxaa dhaliyay khilaaf siyaasadeed oo 2007 ka dhashay go'aan Maxkamadda Dastuuriga ah oo ku saabsanaa nisaabka baarlamaanka ee doorashada madaxweynaha. Sababtoo ah Abdullah Gül waxaa la doortay 2007, doorashadii tooska ah ma dhicin ilaa 2014.
Musharraxiinta iyo ololaha
Erdoğan wuxuu musharraxnimadiisa ku dhawaaqay bilowgii Luulyo 2014, isagoo weli ah ra'iisul wasaare iyo hoggaamiyaha AKP. Labada xisbi ee ugu waaweyn mucaaradka baarlamaanka, CHP iyo MHP, waxay isku raaceen inay taageeraan İhsanoğlu, oo hore u ahaa xoghayaha guud ee Ururka Iskaashiga Islaamiga; waxaa sidoo kale taageeray dhowr xisbi oo yaryar. Demirtaş, oo ka mid ahaa hoggaamiyaasha dhaqdhaqaaqa siyaasadeed ee Kurdiga, ayaa u taagnaa codadka Kurdiga iyo bidixda.
Hubanti la'aanIlaha kala duwan si kala duwan ayay u magacaabaan xisbiga Demirtaş: qaar waxay sheegaan HDP (Xisbiga Dimuqraadiga ee Dadyowga), qaarna BDP (Xisbiga Nabadda iyo Dimuqraadiyadda). Labadaas urur waxay xiriir dhow lahaayeen xilligaas, taasoo keentay is-khilaafka magacaabista. Sidoo kale, boqolkiiba Demirtaş waxaa lagu qoray 9.76% ilaha qaar, 9.78% kuwa kalena.
Kormeerka doorashada
Xafiiska Hay'adaha Dimuqraadiga iyo Xuquuqda Aadanaha ee OSCE (ODIHR) wuxuu ku diray Ankara howlgal kormeer oo xaddidan (LEOM) 9 Luulyo 2014, kadib casumaad ka timid mas'uuliyiinta Turkiga. Howlgalka waxaa hoggaaminayay safiir Geert-Hinrich Ahrens, wuxuuna ka koobnaa koox aasaasi ah oo khubaro ah iyo kormeerayaal muddo-dheer ah. Golaha Baarlamaanka ee Golaha Yurub (PACE) sidoo kale wuxuu diray wafdi kormeer.
Bayaankii ka soo baxay kormeerayaasha caalamiga ah maalintii doorashada ka dib wuxuu sheegay in musharraxiintu ay si xor ah u ololayn kareen laakiin garoonka loolanku uusan siman ahayn. Waxaa la xusay isticmaal xun oo kheyraadka dawladda ah, in howlo olole lagu qabtay munaasabado rasmi ah oo dawladeed, iyo xaalado gaar ah oo weerar lagu qaaday ololaha mid ka mid ah musharraxiinta. Sidoo kale waxaa loo tixgeliyay tallaabo togan bilowga ololaha lagu wado luqadaha laga tirada badan yahay.
Codbixinta dibadda
Doorashadan waxay ahayd markii ugu horreysay ee muwaadiniinta Turkiga ee dibadda ku nool ay codkooda ka dhiibi karaan dalalka ay deggan yihiin, iyada oo xuquuqda codbixinta ee muhaajiriinta la aqoonsaday 1995 laakiin aan hore looga hirgelin dibadda. Ka-qaybgalka dibadda wuxuu ahaa mid hoose oo ka yaraa filashada. Cilmi-baaris akadeemiyadeed oo baartay codbixinta muhaajiriinta 2014–2018 waxay muujisay in heerka ka-qaybgalku hooseeyo, ayna badanaa u codeeyaan jihada la mid ah codbixiyayaasha gudaha.
Wixii ka dambeeyay
Erdoğan wuxuu si rasmi ah xilka madaxweynenimada u qaatay 28 Ogosto 2014, isagoo beddelay Abdullah Gül. Maalintii ka horreysay, 27 Ogosto, shir gaar ah oo AKP ah ayaa Ahmet Davutoğlu — oo ahaa wasiirka arrimaha dibadda — u doortay hoggaamiyaha xisbiga, wuxuuna noqday ra'iisul wasaare. Golaha wasiirrada cusub wuxuu xilka la wareegay 29 Ogosto 2014.
Micnaha siyaasadeed
Falanqeeyayaal badan waxay doorashada u arkeen tallaabo ku wajahan beddelka nidaamka siyaasadeed ee Turkiga: madaxweyne toos looga soo doortay dadka wuxuu sheegan karay awood siyaasadeed oo ka duwan tii madaxweynayaashii hore ee baarlamaanku dooran jiray, in kastoo dastuurku weli ahaa mid baarlamaani ah. U-gudubka nidaamka madaxweyne wuxuu si rasmi ah u dhacay afti dastuuri ah oo la qaaday 16 Abriil 2017.
Hubanti la'aanTirooyinka codadka ee lagu soo qaatay maddadan waxay ka yimaadeen ilo falanqayn iyo tixraac guud, ee ma aha si toos ah warbixinta rasmiga ah ee Guddiga Sare ee Doorashooyinka (YSK). Tirooyinka aad u sax ah ee codadka (tusaale ahaan tirada saxda ah ee codad kasta) waa in laga hubiyaa arkiifka YSK.