Dooro

Dooro (Gallus gallus domesticus) waa shimbir guri oo laga soo dhaqay shimbir duurjoog ah oo ku nool bariga Aasiya. Waa noocyada shimbiraha ee ugu tirada badan adduunka, waxaana lagu dhaqaa hilibka, ukunta iyo baalasha. Waa shimbir yar oo culeyskiisu duulista ku xaddidan yahay: waxay awoodaan oo kaliya duulimaad gaaban.

Soomaaliya iyo dalalka badankood, dooradu waa qayb ka mid ah dhaqanka reer-guuraaga iyo tuulooyinka. Guryaha qaar waxaa lagu hayaa tiro yar oo si xor ah u raadsata cunto, halka warshadaha waaweyni ay isticmaalaan xanaano isku dhafan oo quudin la qorsheeyay.

Astaamaha jirka

Dooradu waxay leedahay af adag (goodh), laba lugood oo qoolal leh, iyo baal jidh dhan huwiya. Diiqa (lab) inta badan wuu ka weyn yahay dhadigga, waxaanu leeyahay sussul (comb) iyo laalaab qoorta ka soo laadlaada oo ka waaweyn kuwa dhadigga, iyo baalal dabo oo dhaadheer. Diiqa waxaa caado u ah inuu subaxdii ciyo, taasoo la xiriirta wareegga iftiinka iyo xaddidaadda dhulka.

Taranka iyo ukunta

Dhadigga waxay dhigtaa ukun; markay ukunta bacrimisan tahay waxay u baahan tahay in la kululeeyo muddo saddex toddobaad ku dhow inta aan la dhalin. Dhadigga qaar waxay yeeshaan dabeecad 'ku fadhiisi' oo ay ukunta ku kululeeyaan, laakiin noocyada warshadaha loo tababaray badanaa dabeecaddaas waa laga yareeyay, waxaana la isticmaalaa mashiino kululeeye ah. Noocyada ukunta loo dhaqo waxay sanadkii dhigi karaan tiro aad u badan oo ukun ah, marka quudinta iyo iftiinku deggan yihiin.

Faa'iidada dhaqaale iyo cuntada

Hilibka doorada iyo ukuntu waa ilo borotiin oo qiimo jaban leh marka la barbar dhigo hilibka lo'da iyo geela, taasina waxay ka dhigtay mid caalami ah oo suuqyada badan ku fidsan. Dhaqashada dooradu sidoo kale waxay caadi ku tahay dakhli-gelinta guryaha ay haweenku maamulaan, maadaama raasumaalka la doonayo yar yahay.

Caafimaadka iyo caqabadaha

Cudurrada shimbiraha, sida qaaxada shimbiraha (Newcastle) iyo hargabka shimbiraha (avian influenza), ayaa si degdeg ah ugu faafa xerooyinka cufan. Waxaa laga hortagaa tallaal, kala saarid, iyo nadaafad. Isticmaalka antibiyootikada ee dhaqashada waxaa la xakameeyaa dalal badan sababtoo ah walaaca ku saabsan caabbinta bakteeriyada.