Dowlad

Dowlad (sidoo kale loo qoro dawlad) waa urur siyaasadeed oo ku dhaqma dhul xuduud leh, maamulana dadka ku nool, isagoo leh hay'ado sharci sameeya, sharci fuliya oo canshuur uruuriya. Dowladdu waxay caadi ahaan sheegataa awood ay ku isticmaasho xoog sharci ku salaysan gudaha dhulkeeda.

Ereyga 'dowlad' waxaa lagu micneeyaa laba si oo isku dhow: mid ah dalka guud ahaan (tusaale: xubin ka mid ah Qaramada Midoobay), midna ah hay'adaha maamulka oo kaliya, ee laga soocayo bulshada rayidka ah iyo suuqa ganacsiga.

Astaamaha dowladda

Aragtiyaha caadiga ah waxay dowlad u baahan tahay dhul la garanayo, dad joogto ah oo ku nool, maamul awood u leh inuu amar fuliyo, iyo karti uu kula xiriiro dowladaha kale. Astaamahan waxaa lagu soo koobay heshiisyada sharciga caalamiga ah ee qarniga labaatanaad, laakiin dhaqan ahaan aqoonsiga dowladaha kale ayaa door weyn ka ciyaara.

Qaybaha awoodda

Dowladaha badankood waxay awoodda u kala qaybiyaan saddex laan: sharci-dejinta (baarlamaan ama golaha wakiillada), fulinta (madaxweyne, ra'iisul wasaare iyo wasaarado), iyo garsoorka (maxkamadaha). Kala qaybintaas ujeeddadeedu waa in mid walba mid kale xakameeyo, si aan awoodda hal meel ugu ururin.

Noocyada dhismaha

Marka loo eego kala qaybsanaanta awoodda gudaha, dowladaha waxaa loo kala saaraa kuwa dhexe (unitary) oo awoodda ugu badan ay ku urursan tahay xarunta, iyo kuwa federaal ah oo dowlad-goboleedyadu leeyihiin awood dastuuri ah. Marka loo eego habka madaxda loo doorto, waxaa jira nidaam madaxweyne, nidaam baarlamaan iyo qaabab isku dhafan.

Hawlaha caadiga ah

Dowladdu waxay maamushaa amniga iyo difaaca, waxay dejisaa sharciyada ganacsiga iyo hantida, waxay bixisaa adeegyo guud sida waxbarasho, caafimaad iyo kaabayaal. Dhaqaale ahaan, waxay ku shaqeysaa canshuurta, deymaha iyo dakhliga kheyraadka, waxayna sameysaa siyaasad lacageed marka ay leedahay bangi dhexe.