Dubniyaam

Dubniyaam (calaamad: Db) waa curiye kiimikaad oo lambarka atamigiisu yahay 105. Waa curiye macmal ah — kama jiro dabiicadda, waxaana lagu abuuraa oo keliya qalabka isku-dhaca atamiga (accelerator), halkaas oo laba nooc oo atam ah lagu dhufto si ay isu biiraan. Wuxuu ka mid yahay curiyeyaasha 'transactinide' ee ka dambeeya kooxda aktinaydka.

Atamyada dubniyaam waa kuwo raadiyaaktiif ah oo si dhaqso ah u burburta. Nus-noloshoodu (waqtiga ay kala badhi ah tirada atamyadu u beddelanto curiyeyaal kale) waa daqiiqado ama ka yar, isotoobku sida uu yahay. Sababtaas awgeed, cilmi-baadhayaashu waxay had iyo jeer la shaqeeyaan tiro aad u yar oo atam ah, mararka qaarna atam kaliya.

Helitaanka iyo magaca

Curiyaha waxaa lagu sheegay in la sameeyay labo xarumood oo tartan ku jiray xilligii Dagaalkii Qaboobaa: xarunta cilmi-baadhista nukliyeerka ee Dubna oo Ruushka ku taalla, iyo koox Mareykan ah oo ku sugnayd Berkeley, California. Labada dhinac waxay soo jeediyeen magacyo kala duwan, arrintaasna waxay noqotay qayb ka mid ah muranka loo yaqaan 'Transfermium Wars'.

Ugu dambayn, ururka caalamiga ah ee kiimikada saafiga ah iyo isticmaalka (IUPAC) wuxuu go'aamiyay in magaca rasmiga ahi noqdo 'dubnium', oo laga soo qaatay magaca magaalada Dubna. Ka hor go'aankaas, waxaa la isticmaali jiray magacyo ku meel gaadh ah sida 'unnilpentium' (Unp) iyo 'hahnium' (Ha).

Sifooyinka kiimikada

Marka loo eego shaxda xilliyeed, dubniyaam wuxuu ku jiraa kooxda 5-aad, isla safka ay ku jiraan faanadiyaam, niyoobiyaam iyo tantaalam. Waxaa la filayaa in sifooyinkiisu la mid noqdaan kuwa tantaalam, gaar ahaan heerka oksaydeynta +5. Hase yeeshee, saamaynta xawaaraha korantada ku wareegsan (saamaynta relativistic) waxay keeni kartaa in uu ka duwanaado waxa shaxdu saadaalinayso.

Isticmaalka

Dubniyaam ma laha isticmaal warshadeed ama ganacsi. Waxaa loo sameeyaa oo keliya ujeeddo cilmi-baadhis ah, si loo fahmo dhismaha nukleeska culus iyo xuduudaha shaxda xilliyeed.