Dul Xijjah
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
75 luqadood
Dul Xijjah (Carabi: ذو الحجة) waa bisha laba iyo tobnaad iyo tan ugu dambeysa ee sannadka Hijriga, kalandarka dayaxa ah oo Muslimiinta u adeegsata xisaabinta waqtiga diinta. Magaca macnihiisu waa "tan Xajka leh", waxaana loo bixiyay maxaa yeelay Xajka Makkah lagu qabtaa maalmaha bishan hore.
Sida bilaha kale ee Hijriga, Dul Xijjah waxay leedahay 29 ama 30 maalmood, iyadoo ku xiran tahay muuqaalka dayax-bilaha (hilaal) ama xisaabinta cirbixiyeenimo. Maadaama sannadka dayaxa ah uu ka gaaban yahay kan qorraxda qiyaastii toban maalmood, Dul Xijjah waxay sannad kasta hore u guurtaa marka lala barbardhigo kalandarka Gregorian-ka.
Toban maalmood ee hore
Tobanka maalmood ee ugu horreeya Dul Xijjah waxay kaalin gaar ah ku leeyihiin cibaadada Islaamka. Muslimiin badan waxay maalmahan ku badiyaan soonka, ducada iyo sadaqada. Maalinta sagaalaad waa Maalinta Carafo, oo xajiyada ay ku joogaan bannaanka Carafo agagaarka Makkah; kuwa aan Xajka tegin waxaa loo soo jeediyaa inay maalintaas soomaan.
Xajka
Xajka, oo ka mid ah shanta tiir ee Islaamka, waxaa la qabtaa inta u dhexeysa maalmaha siddeedaad ilaa saddex iyo tobnaad ee Dul Xijjah. Waajibaadka waaweyn waxaa ka mid ah ihraamka, tawaafka Kacbada, u joogitaanka Carafo, hoyga Muzdalifa iyo Minaa, tuurista dhagaxyada jamaraad, iyo qalidda hadyada. Muslim kastaa oo awood jireed iyo maal leh waxaa laga sugayaa inuu ugu yaraan hal mar noloshiisa Xajka gudo.
Ciidul Adxa
Maalinta tobnaad ee Dul Xijjah waa Ciidul Adxa (Ciidda Qurbaanka), mid ka mid ah labada ciid ee waaweyn ee Islaamka. Waxaa la tukadaa salaadda Ciidda, kadibna qoysasku waxay qalaan neef — ari, sac ama geel — hilibkiisana loo qaybiyaa ehelka, deriska iyo dadka baahan. Saddexda maalmood ee ka dambeeya waxaa loo yaqaan ayyaamu tashriiq, waana maalmo lagu sii wado xuska iyo qalidda.
Bilaha xurmada leh
Dul Xijjah waa mid ka mid ah afarta bil ee la sheegay inay xurmo gaar ah leeyihiin (Dul Qacda, Dul Xijjah, Muxarram iyo Rajab). Dhaqan-ahaan, dagaalka bilahaas waa la joojiyaa si xajiyadu si nabad ah u safraan, tanina waxay saameyn ku yeelatay siyaasadda iyo ganacsiga bariga dhexe hore.