Dusaa

Dusaa (Ingiriisi: Mercury) waa meeraha ugu dhow Qorraxda, isla markaana ugu yar sideeda meere ee nidaamka qorraxda. Waa meere dhagax ah oo leh dusha sare oo godad (crater) badan leh, taasoo u eg dusha Dayaxa. Sababtoo ah waxa uu ku dhow yahay Qorraxda, marka laga eego Dhulka waxa uu inta badan muuqdaa oo keliya waqtiga waaberiga ama fiidnimada, xagga cirifka bariga ama galbeedka.

Wareegga Dusaa ee Qorraxda wuxuu qaataa qiyaastii 88 maalmood oo Dhul ah, kaas oo ah wareegga ugu gaaban meerayaasha. Wareegiisu waa mid dheelli-tiran oo aan si buuxda u wareegsanayn (eccentricity sare), taas oo keenta in masaafada u dhaxaysa Qorraxda ay si weyn u kala duwanaato.

Dhaqdhaqaaqa iso-wareeggiisa

Dusaa wuxuu ku wareegaa dhidibkiisa hab lagu tilmaamo xiriirka 3:2: saddex jeer oo uu dhidibkiisa ku wareego ayaa u dhiganta laba wareeg oo uu Qorraxda ku maro. Sidaas darteed maalinta qorraxeed ee Dusaa aad ayay u dheer tahay marka la barbar dhigo sannad-kiisa. Dhidibkiisu wuxuu u janjeersan yahay si aad u yar, taas oo macnaheedu yahay inaanu lahayn xilliyo (fasal) sida kuwa Dhulka.

Hawada iyo heerkulka

Dusaa ma laha hawo-dabooleed (atmosphere) buuxda. Waxa uu leeyahay lakab aad u khafiif ah oo laga yiraahdo exosphere, oo ka kooban atamyo ay ka mid yihiin hydrogen, helium, oksijiin, sodium iyo potassium, kuwaas oo ka yimaada dabaysha qorraxeed iyo dhagaxyada ku dhaca dusha. Sababtoo ah hawadu waa khafiif, kulaylka lama xaseeyo: dhinaca qorraxda u jeeda aad buu u kululaadaa, halka dhinaca mugdiga ahi si xoog leh u qaboobo. Godadka cirifyada ee had iyo jeer hooska ku jira waxaa lagu aaminsan yahay inay ku jirto baraf biyo ah.

Dhismaha gudaha

Marka loo eego cabbirkiisa, Dusaa wuxuu leeyahay xudun (core) birood ah oo aad u weyn, taas oo ka dhigaysa meere aad u culus haddii la eego cufnaantiisa guud. Wuxuu kaloo leeyahay maqnaadiis (magnetic field) khafiif ah oo gudaha ka soo baxa — sifo aan lagu arag meerayaasha kale ee dhagaxa ah marka laga reebo Dhulka.

Baaritaanka hawada sare

Diyaaradaha hawada sare ee ugu caansan ee Dusaa baaray waxaa ka mid ah Mariner 10, oo sannadihii 1970-meeyadii saddex jeer ag maray meeraha, iyo MESSENGER, oo dhowr sanno ku wareegsanaa Dusaa isla markaana khariidad buuxda ka sameeyay dusha sare. Howlgalka BepiColombo, oo ay wada leeyihiin hay'adaha hawada sare ee Yurub iyo Jabbaan, ayaa loogu talagalay in uu Dusaa si faahfaahsan u daraaseeyo.