Elektaron
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
1 luqadood
Elektaron waa walax aasaasi ah (particle) oo leh xamuul koronto oo taban. Waa mid ka mid ah saddexda qaybood ee ugu muhiimsan dhismaha atamka, oo ay la yihiin buroton (xamuul togan) iyo nawtaron (xamuul la'aan). Elektaronnadu waxay ku wareegaan agagaarka nudaha (xudunta) atamka, iyagoo ku jira nidaam tamar heerar leh.
Miisaanka elektaronku aad buu u yar yahay marka la barbar dhigo buroton; qiyaastii wuxuu ka yar yahay in ka badan kun jeer. Sababtaas awgeed, culayska atamka intiisa badan waxay ku jirtaa nudaha, halka elektaronnadu ay go'aamiyaan cabbirka atamka iyo sida uu ula falgalo atamyada kale.
Sifooyinka aasaasiga ah
Elektaronku waa lebtoon (lepton) — kooxda walxaha aan ka qayb gelin xoogga nukliyeerka adag. Sida ay taqaan fiisigiska maanta, elektaronku ma laha qaybo ka yar oo la ogyahay, sidaas awgeed waxaa loo tixgeliyaa walax aasaasi ah. Wuxuu leeyahay sifo lagu magacaabo 'spin' oo qiimahiisu yahay nus, taas oo ka dhigaysa nooc la yidhaahdo fermion. Fermion-nada waxay raacaan xeerka Pauli oo sheegaya inaan laba elektaron isku xaalad oo isku mid ah ku jiri karin isku atam.
Doorka kiimikada iyo korontada
Isbeddellada kiimikada waxay inta badan ku salaysan yihiin sida elektaronnada dusha sare ee atamku u wareejiyaan ama u wadaagaan. Xidhiidhka ayoonik wuxuu ka dhashaa wareejin elektaron, halka xidhiidhka kofaleent uu ka dhashaa wadaagid. Sidoo kale, korontada socota ee silsiladaha birta ah waxay ka kooban tahay socodka elektaronnada xorta ah ee birta dhex mara.
Dabeecadda mawjadda iyo walaxda
Elektaronku wuxuu muujiyaa labada dabeecadood: mid walax ah iyo mid mawjad ah. Tijaabooyinka firidhinta (diffraction) ayaa muujiyay in elektaronnadu ay u dhaqmaan sida mawjado marka ay maraan dalool aad u yar. Aragtidan waxay saldhig u tahay fiisigiska kwaantamka, waxaana lagu isticmaalaa qalabka sida makrooskoobka elektaroonigga ah, oo elektaron ku beddelay iftiinka si loo arko waxyaalo aad u yar.
Bosetaron
Elektaron kastaa wuxuu leeyahay walax ka soo horjeeda oo la yidhaahdo bosetaron (positron), oo isku miisaan ah laakiin xamuul togan leh. Marka elektaron iyo bosetaron kulmaan waxay isku beddelaan tamar iftiin (fotoon). Bosetaronku wuxuu isticmaal caafimaad ku leeyahay sawir-qaadista caynka PET.