Eon
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
23 luqadood
Eon (oo af-Ingiriisi lagu qoro "eon" ama "aeon") waa qeybta ugu weyn ee loo kala qeybiyo taariikhda waqtiga dhulka (geologic time scale). Cilmi-baarayaasha juqraafiga (geology) waxay taariikhda dhulka u kala saaraan heerar: eon, era, period, epoch iyo age. Eon-ku waa heerka sare, waxaana mid kastaa ka koobnaan karaa boqolaal milyan ilaa balaayiin sano.
Erayga wuxuu asalkiisa ka soo jeedaa Giriigga hore, oo macnihiisu yahay "muddo dheer" ama "da' aan dhammaad lahayn". Sidaas darteed erayga waxaa sidoo kale loo isticmaalaa hadal caadi ah oo la ula jeedo waqti aad u dheer oo aan qiyaas lahayn. Meelo kale, sida falsafada iyo diinta hore ee Gnostic-ga, "aeon" waxaa loo adeegsaday macne kale oo ku xiran nolol ama xoog rooxaani ah.
Isticmaalka juqraafiga
Taariikhda dhulka, oo qiyaastii 4.5 balaayiin sano jir ah, waxaa loo qeybiyaa afar eon oo waaweyn: Hadean, Archean, Proterozoic iyo Phanerozoic. Saddexda hore waxaa isku wada lagu magacaabaa Precambrian, waana muddada ka hor markii noolaha qolof iyo lafo leh ay si ballaaran u muuqdeen fosillada. Phanerozoic-ka waa eon-ka hadda socda, wuxuuna bilaabmay qiyaastii 539 milyan sano ka hor.
Xadadka u dhexeeya eon-yada waxay ku salaysan yihiin isbeddello waaweyn: samaysanaanta qolofta dhulka, kororka ogsijiinta hawada, iyo horumarka nolosha. Kooxda caalamiga ah ee heerarka juqraafiga (International Commission on Stratigraphy) ayaa cusbooneysiisa qiyaasaha taariikhda marka cilmi-baaris cusub la helo, sidaas darteed tirooyinka sanadaha waxay wax yar isbeddelaan.
Cabbirka iyo tirakoobka
Sayniska qaar, gaar ahaan cilmiga xiddigiska iyo fiisigiska, erayga "aeon" waxaa mararka qaar loo isticmaalaa cabbir toos ah oo la eg balaayiin sano (1 Ga). Isticmaalkan ma aha mid caadi ah dhammaan qoraallada, waana muhiim in macnaha laga hubiyo dhinaca uu qoraalku ka hadlayo.
Macnayaal kale
Magaca "Eon" waxaa sidoo kale loo isticmaalay shirkado, wax-soo-saarro suugaaneed, muusik iyo magacyo dad. Sababtaas awgeed, boggagga ensaykloobediyada luqado badan, cinwaanka "Éon" ama "Eon" waxaa mararka qaar loo diyaariyaa bog kala-saarid (disambiguation) oo tilmaamaya isticmaalada kala duwan.