Euphorbiaceae

Euphorbiaceae waa qoys (family) dhirta ubaxdu leh oo ka mid ah kooxda dhirta laba-fidsan (eudicots). Waxaa lagu garto caanaha cad ee latex-ka oo ka soo baxa marka laf ama caleen la jaro, in kasta oo aan noocyada oo dhan lahayn. Qoysku wuxuu leeyahay kumanaan nooc oo ku faafsan gobollada kulaylaha iyo kuwa dhexdhexaadka ah adduunka oo dhan."

Noocyada qoyskan aad bay isugu kala duwan yihiin muuqaalka: waxaa ka mid ah geedo waaweyn, kayn yaryar, geedo cawska u eg, iyo dhir succulent ah oo u ekaysiisa cactus-ka laakiin aan xidhiidh dhow la lahayn. Kala duwanaanshahan wuxuu ka dhashay in ay ku noolaan karaan deegaan qalalan iyo mid qoyan labadaba.

Astaamaha dhirta

Ubaxyada Euphorbiaceae inta badan waa kuwo yaryar oo jinsi kala duwan leh — ubax lab ah iyo mid dhaddig ah oo kala gooni ah. Jinsiga Euphorbia ubaxyada waxaa lagu ururiyaa qaab loo yaqaan cyathium: koox ubaxyo lab ah oo hal ubax dhaddig ku wareegsan yihiin, oo iskood u eg hal ubax. Miraha badanaa waa kaabsalo saddex qaybood u kala qaybsanta marka ay engegto, oo abuurka fogeysa.

Latex-ka iyo sumowga

Caanaha cad ee latex-ka ah waxay ka kooban yihiin walxo kiimikaad ah oo dhirta ka celiya cunista xayawaanka. Noocyo badan latex-koodu wuxuu xanaajiyaa maqaarka iyo indhaha, waxaana lagu talinayaa in gacmo la'aan la taabto. Waxaa kaloo jira noocyo ay abuurkoodu sun daran leeyahay, sida ricinus-ka (Ricinus communis), oo abuurkiisu ka kooban yahay walaxda ricin loo yaqaan.

Faa'iidada dhaqaale

Qoyskan waxaa ka soo jeeda dhowr dhir oo muhiim u ah dhaqaalaha adduunka. Kasaafa (cassava, Manihot esculenta) waa cunto asaasi ah oo ay ku tiirsan yihiin dad badan oo Afrika, Aasiya iyo Koonfurta Ameerika ah. Geedka caaga (Hevea brasiliensis) waa isha ugu weyn ee caaga dabiiciga ah. Ricinus-ka waxaa laga soo saaraa saliid warshadeed. Poinsettia (Euphorbia pulcherrima) waxaa loo beeraa quruxda.

Kala saarid iyo isbeddel

Kala saarista Euphorbiaceae way isbeddeshay markii falanqaynta hidde-sidaha (DNA) la bilaabay. Kooxo hore qoyska loo tiriyey ayaa hadda loo aqoonsaday qoysas gaar ah, sida Phyllanthaceae iyo Putranjivaceae. Sidaas darteed macnaha "Euphorbiaceae" ee buugaagta hore waa ka ballaadhan yahay kan hadda la isticmaalo.