Ey

Ey (sidoo kale loo yaqaan 'ay' ama 'eey', magaca sayniska Canis familiaris ama Canis lupus familiaris) waa xayawaan naaslaya (mammal — xayawaan caanaha nuuga) oo ka tirsan qoyska Canidae. Waa noocii ugu horreeyay ee bini'aadamku guriyeeyo, taasoo dhacday kumanaan sano ka hor iyada oo laga soo bilaabay yeey duurjoog ah.

Eeyaha waxaa lagu arkaa dhammaan qaaradaha ay dadku degan yihiin. Waxay kala duwan yihiin cabbir, midab iyo dhaqan; waxaa jira noocyo (breeds) badan oo dadku doorasho dhalasho ku sameeyeen si ay u helaan sifooyin gaar ah — sida ilaalin, ugaadhsi, adhijirnimo, ama la noolaansho guri.

Jirka iyo dareenka

Eeyga wuxuu leeyahay dareen ur oo aad u xoog badan, kaas oo dad badani u adeegsadaan raadinta dad la waayay iyo baaritaanka walxo qarsoon. Maqalkiisu wuxuu qabtaa codad ka sarreeya kuwa dhegta bini'aadamku qabato. Aragguna wuxuu ku fiican yahay socodka iyo iftiinka yar, laakiin midabbada uma kala saaro sida dadka.

Dhaqanka iyo xiriirka dadka

Eeyaha waa xayawaan bulsho oo caadi ahaan koox ku dhex nool. Waxay isticmaalaa cod (ciyid, guuxid), jir-dhaqdhaqaaq (dabo, dheg, dhabar) iyo ur si ay isu gaarsiiso macluumaad. Awoodda ay u leeyihiin inay bartaan calaamado dadka ka yimaada ayaa sabab u ah adeegsigooda shaqooyin kala duwan: hagida dadka indhoolaha ah, samatabbixin, iyo ilaalin.

Soomaaliya iyo geeska Afrika

Beeraleyda iyo xoolo-dhaqatada Soomaalidu waxay ey u isticmaalaan ilaalinta xoolaha iyo degmooyinka, gaar ahaan habeenkii marka ay jiraan bahalo weerar ah. Dhaqan ahaan, dhaqaalaha reer guuraaga ah, eeyga waxaa loo arkaa xayawaan shaqo oo bannaanka joogta, halkii uu ka ahaan lahaa mid guriga la wadaago; taasi waa dhaqan ka duwan meelo kale oo aduunka ah.

Caafimaadka iyo cudurrada

Eeygu wuxuu qaadi karaa cudurka seenta (rabies), oo qaniinyo lagu kala qaado kuna dhici kara dadka. Talaalka eeyaha iyo maareynta eeyaha aan lahaanshaha lahayn ayaa ah habka ugu weyn ee laga hortago. Waxaa kale oo eeyaha ku dhaca gooryaan iyo cayayaan maqaarka ku nool oo daryeel iyo daawo u baahan.