Faasuliyad

Faasuliyad, oo sidoo kale loo yaqaan digirta cad, waa nooc ka mid ah miraha digirta ee laga guro geedka Phaseolus vulgaris, kaas oo ah geedka digirta caadiga ah. Miraha waa kuwo yaryar, qaab kaluun-ukun oo dhereg leh, midabkooduna waa caddaan ama caddaan jaalle u janjeedha. Marka la qalajiyo, waxay noqdaan mid adag oo muddo dheer la kaydin karo.

Magaca Ingiriisiga ah ee 'navy bean' wuxuu ka soo jeedaa isticmaalka mirahan lagu quudinayay ciidamada badda ee qarniyadii tegey, maadaama ay fudud yihiin in la kaydiyo safarrada dheer. Af-Soomaaliga dhexdiisa, ereyga 'faasuliyad' iyo 'digir cad' waxaa badanaa loo adeegsadaa noocyo kala duwan oo isku dhow, taasoo micnaheedu yahay in magacu had iyo jeer aan si sax ah u kala saarin noocyada.

Sifooyinka geedka

Geedka Phaseolus vulgaris waa geed sannad-guuro ah oo dhamaystira wareeggiisa nolol hal xilli beereed gudahiis. Waxaa jira laba qaab oo koritaan: nooc gaaban oo istaaga (bush) iyo nooc fiiqan oo koraya oo taageero u baahan. Faasuliyadda inta badan waxay ka mid tahay noocyada gaaban. Ubaxyadu waa kuwo iskiis isku bacrimiya, ka dibna waxaa samaysma bushbush (jeeb) ay mirahu ku jiraan.

Beerashada

Faasuliyaddu waxay u baahan tahay ciid biyo dhaafisa oo aan biyo ku raagin, iyo kulayl dhexdhexaad ah. Sida digirta kale, xididdadeeda waxaa ku dhisma buro ay ku jiraan bakteeriya nitrogen hawada ka qabata. Taasi waxay caawisaa in ciidda nitrogen lagu kordhiyo, sidaas darteedna waxaa badanaa lagu daraa nidaamyada wareejinta dalagga ee hadhuudhka iyo sarreenka.

Nafaqada iyo karinta

Miraha qalalan waxay leeyihiin borotiin sarreeya, fiber, iyo kaarbohaydraydh gaabis u dheefshiid ah. Waxay sidoo kale wataan macdano ay ka mid yihiin birta iyo folate-ka. Inta aan la karin, waxaa caado ah in biyo lagu jiifiyo saacado, si loo yareeyo waqtiga karinta iyo walxaha caloosha kiciya. Kariskuna waa lagama maarmaan, maadaama digir ceeriin ay ku jiraan walxo sunta u eg.

Isticmaalka cuntada

Faasuliyadda waxaa lagu diyaariyaa maraq, suqaar, iyo cunto la qaso bariis ama rooti. Adduunka qaar badan oo ka mid ah, waxaa laga sameeyaa 'baked beans' oo ah digir lagu kariyo maraq yaanyo. Soomaaliya iyo Geeska Afrika, digirta cad waxaa badanaa lagu cunaa quraac ama qado, iyadoo saliid, basal iyo xawaash lagu daro.