Far
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
90 luqadood
Far waa xubin dheer oo ka soo baxda darafka gacanta ama cagta. Bini'aadamka caadi ahaan wuxuu leeyahay shan far gacan kasta iyo shan far cag kasta, isugu tan iyo labaatan. Faraha gacanta waxaa lagu qabtaa, lagu haystaa oo lagu taabtaa; faraha cagta waxay caawiyaan is-dheellitirka iyo socodka.
Faruhu waxay ka kooban yihiyaan lafo yaryar oo la yiraahdo phalanges (lafo faraha). Far kastaa wuxuu leeyahay saddex laf, marka laga reebo suulka gacanta iyo suulka cagta oo laba laf leh. Lafahaas waxaa isku haya kala-goysyo (kala-goys = meesha laba laf isku xiran yihiin) oo u oggolaanaya laablaabid iyo fidin.
Qaab-dhismeedka
Faraha ma laha muruq weyn oo gudahooda ah. Dhaqdhaqaaqooda badankiisa waxaa keena muruqyo ku yaal cudud-hoosaadka iyo calaacasha, kuwaas oo faraha ku xira seedo dhaadheer. Marka muruqyadu isu jiitaan, seedaha ayaa faraha laablaabaya ama fidinaya. Darafka far kasta waxaa ku yaal ciddi ka samaysan keratin, oo daboolaysa dhamaadka jirka.
Dareenka
Maqaarka faraha, gaar ahaan darafka calaacasha, wuxuu leeyahay tiro aad u sarreysa oo dareemayaal ah. Taasi waxay ka dhigaysaa faraha meelaha ugu dareenka badan jirka marka la eego taabashada iyo kulaylka. Darafka faraha waxaa kaloo ku yaal xariiqyo maqaar oo qof kasta u gaar ah, kuwaas oo loo isticmaalo aqoonsiga.
Suulka iyo qabashada
Suulka gacanta bini'aadamka wuxuu si buuxda ugu soo jeedin karaa faraha kale — sifadan waxaa loo yaqaan 'opposability'. Waxay suurtogelisaa in la qabto walxo yaryar oo si sax ah loo maareeyo, taas oo saldhig u ah isticmaalka qalabka. Sifadan waxay kaloo ku jirtaa daanyeerada iyo boonyada, laakiin heerar kala duwan.
Kala duwanaanshaha noolaha
Lafaha faraha waxay ka jiraan qaab isku mid ah noolo badan oo laf-dhabar leh, in kastoo shaqadu kala duwan tahay. Baalasha shimbiraha, baalaha nibiriga, iyo lugaha fardaha dhammaantood waxay ka soo jeedaan isla qaab-dhismeed asal ah, laakiin tirada iyo dhererka lafuhu way isbeddeleen. Fardaha, tusaale ahaan, waxay ku socdaan hal far oo weyn oo qof kastaaba yaqaan qoobka.