Far Soomaali

Far Soomaali waa magac guud loo isticmaalo hababka qorista ee lagu qoray ama loo sameeyay luqadda Soomaaliga. Luqaddu qarniyo badan waxay ahayd mid afka lagu gudbiyo (hal-abuur afka ku dhisan sida gabay iyo maahmaah), halka qoraalka rasmiga ah loogu isticmaalayay Carabiga. Qarniyada 20-aad waxaa soo baxay dhowr far la sameeyay gaar ahaan Soomaaliga, iyo isku dayo lagu qorayo Soomaaliga farta Carabiga ama farta Laatiinka.

Sannadkii 1972 dowladda Soomaaliya waxay farta Laatiinka ka dhigtay far rasmi ah luqadda Soomaaliga, kadibna waxaa la bilaabay olole waxbarasho lagu faafiyay qoraalka. Tan iyo markaas farta Laatiinka ayaa noqotay tan ugu badan ee la isticmaalo warqadaha, dugsiyada iyo internetka, halka faraha kale sii ahaadeen astaan dhaqan iyo bar-barashada taariikhda.

Farta Cismaaniya

Cismaaniya (Far Soomaali) waxaa curiyay Cismaan Yuusuf Keenadiid horraantii qarnigii 20-aad. Waa far alfabeetada ah oo leh xarfo gooni ah shibbanaha iyo shaqallada, oo laga qoraa midig ilaa bidix ee sanka... — si sax ah, waxaa laga qoraa bidix ilaa midig marka la barbardhigo Carabiga. Waxay lahayd taageero xoogan gudaha Suldaanadda Hobyo iyo goobo kale, waxaana lagu qoray waraaqo, xisaabaad ganacsi iyo suugaan. Xarfaheeda tirooyinka gaar ah sidoo kale wuxuu ka mid ahaa qaab-dhismeedka.

Farta Borama

Farta Borama, oo sidoo kale loo yaqaan farta Gadabuursi, waxaa la sameeyay magaalada Borama bartamihii qarnigii 20-aad. Waxaa lala xiriiriyaa Sheekh Cabdiraxmaan Sheekh Nuur. Waxay ahayd far si sax ah u matalaysa dhawaaqyada Soomaaliga, laakiin isticmaalkeeda wuxuu ku koobnaa koox yar oo aqoonyahanno iyo saaxiibbo, mana faafin si ballaaran. Magaca 'Far Soomaali' mararka qaar loo isticmaalaa Cismaaniya, mararka kalena farta Borama, taasoo isku qasnaan magacyo ah abuurtay.

Kaddare iyo isku dayo kale

Farta Kaddare waxaa la sameeyay 1950-meeyadii, waxaana lala xiriiriyaa Xuseen Sheekh Axmed Kaddare. Waxay leedahay qaab qaar ka mid ah xarfaheeda la mid ah kuwa Cismaaniya, laakiin waa nidaam gooni ah. Waxaa jiray sidoo kale isku dayo kale oo qaar ka mid ah aan si weyn loo diiwaan gelin.

Qorista Carabiga (wadaad)

Qorista Soomaaliga farta Carabiga waxaa loo yaqaan 'far wadaad' ama qoraalka wadaadada. Waxaa isticmaalayay culimada iyo waxbarayaasha diinta si loo qoro qasaa'id, tafsiir iyo waraaqo. Maadaama farta Carabiga aan lahayn xaraf u gaar ah dhawaaqyo Soomaali qaar, qorista waxay ku kala duwanaan jirtay qoraa kasta; dadaallo dambe waxay isku dayeen in la caadaysiiyo (sida nidaamka la xiriirinta Sheekh Muxammad Cabdi Makaahiil).

Doorashada farta rasmiga ah

Intii u dhaxaysay xornimada 1960 iyo 1972, doodda 'la xal la' waxay ahayd mid siyaasadeed iyo mid farsamo: taageerayaasha Carabiga waxay tilmaamayeen xiriirka diinta iyo waxbarashada jirta; taageerayaasha Cismaaniya waxay ku doodayeen asalka Soomaaliyeed; taageerayaasha Laatiinka waxay tilmaamayeen fudeydka daabacaadda, teknoolajiyada iyo waxbarashada caalamiga. Go'aankii 1972 wuxuu Laatiinka doortay, waxaana la sameeyay higgaad la caadaysan oo shaqallada dhaadheer lagu qoro laba xaraf (sida 'aa', 'oo') iyo xarfaha 'x', 'c', 'q', 'dh' ee dhawaaqyada Soomaaliga u gaar ah.