Farabadne

Farabadne (sidoo kale loo yaqaan Farabadan; Chilopoda) waa koox xayawaanno yaryar oo laf-dhabar la'aan ah (arthropod) oo jidhkoodu u qaybsan yahay xubno badan oo isku xigxiga, xubin walbana ay ka soo baxaan hal lammaane oo lugo ah. Waxay ka mid yihiin kooxda cagaha badan (Myriapoda), oo ay la wadaagaan qoolleyda cagaha badan (Diplopoda) qaab-jidheedka dheer ee xubnaysan.

Farabadnuhu waa ugaadhsade (predator): wuxuu ku noolyahay cayayaan iyo xayawaan kale oo yaryar. Waxaa lagu garto in lammaanaha lugaha ee ugu horreeya uu isu beddelay laba xubnood oo qalloocan oo sun ku shuba, kuwaas oo loo isticmaalo qabsashada ugaadha. Inta badan waa xayawaanno habeenkii firfircoon, maalintiina ku dhuunta meelaha qoyan ee mugdiga ah sida hoosta dhagaxa, caleen-engegga iyo alwaax qudhmay.

Qaab-dhismeedka jidhka

Jidhku waa mid fidsan oo hoos ka fidsan (dorsoventrally flattened), waxaana ka kooban madax iyo jidh xubno badan leh. Madaxa waxaa ku yaal laba garab (antennae) oo dareen u ah, iyo afka. Si ka duwan qoolleyda cagaha badan ee leh laba lammaane oo lugo ah xubin kasta, farabadnuhu wuxuu leeyahay hal lammaane oo keliya xubin kasta. Tirada lugahu way kala duwan tahay noocyada, laakiin had iyo jeer waa tiro dhaban ah oo lammaanayaal ah oo aan siman (tusaale: 15 lammaane ama in ka badan). Lugaha dambe ee ugu dambeeya waxay inta badan ka dheer yihiin kuwa kale.

Nolol-maalmeedka iyo cuntada

Farabadnuhu wuxuu ku tiirsan yahay dhaqdhaqaaq degdeg ah iyo dareenka garbaha si uu ugaadha u helo. Marka uu ugaadh qabsado, wuxuu ku duraa xubnaha sunta leh, sunta ayaa ugaadha curyaamisa. Cuntadiisu waxay ka kooban tahay dirxi, dhukaan, caarooyin iyo cayayaan kale; noocyada waaweyni waxay qabsan karaan xayawaan yaryar oo laf-dhabar leh. Sababtoo ah jaldigoodu ma haysto lakab shamac ah oo xoog leh, waxay u nugul yihiin biya-lumidda, taasina waa sababta ay u doorbidaan deegaan qoyan.

Taranka iyo koritaanka

Farabadnuhu ukun bay ku tarmaan, qaar ka mid ah noocyaduna dhaqan ilaalin ah ayay leeyihiin: dheddigu wuxuu ku duub-duubaa ukunta ilaa ay dhalaan. Noocyada qaarkood dhallaanku wuxuu ku dhashaa lugo yar oo tiradoodu ka yar tahay tan qaangaarka, kadibna lugo cusub ku daraa mar kasta oo ay is-beddelaan (moulting); noocyada kalena waxay ku dhashaan tirada buuxda ee lugaha.

Xiriirka bini'aadamka

Qaniinyada farabadnuhu bini'aadamka waxay keentaa xanuun, barar iyo guban maxalli ah. Noocyada waaweyn ee kulaylaha ku nool waxay keeni karaan calaamado ka daran, balse dhimasho ka dhalata waa mid aad u naadir ah. Sababtoo ah waxay cunaan cayayaanka guryaha, farabadnaha qaarkiis waxaa loo arkaa mid xaddidaya cayayaanka.