Fatax

Fatax (Carabi: حركة فتح) waa dhaqdhaqaaq siyaasadeed iyo xisbi Falastiiniyeed. Waxaa la aasaasay dabayaaqadii 1950-meeyadii, iyadoo Yaasir Carafaat iyo asxaabtiisa ay ka mid ahaayeen aasaasayaasha. Magaca 'Fatax' waa erey Carabi macnihiisu yahay 'furitaan' ama 'guusho', wuxuuna sidoo kale yahay soo-gaabis-rogan oo ka yimid 'Harakat al-Tahrir al-Watani al-Filastini' (Dhaqdhaqaaqa Xoraynta Qaranka Falastiin).

Laga bilaabo dabayaaqadii 1960-meeyadii, Fatax waxay noqotay urur-hoosaadka ugu waaweyn ee Ururka Xoraynta Falastiin (PLO), waxayna hoggaamiyaha ugu sarreeya ee PLO badanaa ka soo baxay Fatax. Fatax waxay sidoo kale saldhig u tahay Maamulka Falastiin (Palestinian Authority) ee laga sameeyay heshiisyada Oslo.

Aasaaska iyo bilowga hubaysan

Kooxda aasaasay Fatax waxay isu keentay Kuwait iyo meelo kale oo Khaliijka ah, halkaas oo Falastiiniyiin badan shaqo ka heleen kadib barakicii 1948. Fikradda aasaasiga ahayd waxay ahayd in Falastiiniyiinta iyaga laftirkooda ay hoggaamiyaan halgankooda, halkii ay ku tiirsanaan lahaayeen dowladaha Carabta. Fatax waxay howlgallo hubaysan ku bilowday bilowgii 1960-meeyadii, iyadoo ka dib dagaalkii 1967 saameyntiisu si degdeg ah u kortay.

Urdun, Lubnaan iyo Tunis

Kadib 1967, Fatax waxay saldhigyo ka dhistay Urdun. Iskahorimaad ay la gashay dowladda Urdun ayaa sababay in hoggaanka iyo ciidamada laga saaro dalkaas horraantii 1970-meeyadii, waxayna u guureen Lubnaan. Duullaanka Israa'iil ee Lubnaan sanadkii 1982 ka dib, hoggaanka PLO iyo Fatax waxaa loo raray Tunis.

Oslo iyo Maamulka Falastiin

Heshiisyada Oslo ee 1993–1995 waxay keeneen in hoggaanka Fatax uu ku soo laabto Qaybta Galbeed iyo Marinka Gaza, halkaas oo la sameeyay Maamulka Falastiin. Yaasir Carafaat wuxuu noqday madaxweynihii ugu horreeyay. Kadib geeridiisa 2004, Mahmuud Cabbaas ayaa la doortay, isagoo hoggaamiye u ah Fatax iyo PLO labadaba.

Khilaafka Xamaas iyo xaaladda maanta

Doorashadii baarlamaanka ee 2006 waxay Xamaas ku guulaysatay kuraas badan, taasoo ku dhammaatay iskahorimaad hubaysan iyo kala qaybsanaan maamul: Xamaas waxay la wareegtay Gaza, halka Fatax hoggaamineyso Maamulka Falastiin ee Qaybta Galbeed. Isku dayo dhexdhexaadin oo dhowr jeer la sameeyay ayaan si buuxda soo celin karin midnimada siyaasadeed.