Fiisigis

Fiisigis (sidoo kale loo qoro Fiisikis ama Fisikis) waa cilmiga dabiiciga ah ee baara walaxda (matter), tamarta (energy), booska iyo waqtiga, iyo sida ay isu dhaqmaan. Ujeeddadiisu waa in xeerar guud oo tirooyin lagu qiyaasi karo lagu sharraxo dhacdooyinka dabiiciga ah, laga bilaabo qaybaha aadka u yaryar ilaa dhismaha caalamka oo dhan.

Habka shaqada ee fiisigiska wuxuu ku salaysan yahay isku-dhafka indho-indhaynta, tijaabada iyo qaabaynta xisaabeed. Aragti (theory) waxaa lagu qiimeeyaa sida ay saadaalisa natiijooyin la cabbiri karo; haddii cabbirku ka duwan yahay saadaasha, aragtida waa la beddelaa ama xadkeeda shaqada waa la sooco. Xisaabta ayaa ah luqadda ugu weyn ee la isku sharxo.

Qaybaha waaweyn

Fiisigiska caadiga ah (classical) wuxuu ka kooban yahay makaanikada Newton, kuleylka (thermodynamics), dhawaaqa iyo mowjadaha, iyo korontada iyo birlabta oo Maxwell isku xiray. Fiisigiska casriga ah wuxuu ku salaysan yahay laba tiir: aragtida isu-dhigmada (relativity) ee Einstein, oo baara xawaaraha sare iyo cuf-jiidashada, iyo makaanikada kuwaantamka (quantum mechanics), oo baara heerka atamka iyo ka yar.

Cabbirka iyo halbeegyada

Fiisigisku wuxuu ku tiirsan yahay nidaam halbeegyo oo caalami ah, sida SI, oo uu ku jiro mitirka (dherer), kiilogaraamka (cuf), ilbiriqsiga (waqti), iyo ambeerka (koronto-socod). Cabbir kasta wuxuu la socdaa qalad-suurtogal ah (uncertainty); tirada aan qaladkeeda la sheegin lagama qaato inay dhammaystiran tahay.

Xoogagga aasaasiga ah

Marka la eego heerka ugu hooseeya, waxaa la aqoonsaday afar xoog oo aasaasi ah: cuf-jiidashada, xoogga korontobirlabeedka, xoogga nukliyeerka xooggan iyo kan tabarta yar. Qayb weyn oo cilmi-baaris ah waxay isku dayaysaa in xoogyadaas hal qaab-dhismeed lagu midaystaa; ilaa hadda cuf-jiidashada iyo makaanikada kuwaantamka si buuxda looma isku dhafin.