Gaal (kaafir)
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
23 luqadood
Gaal (Carabi: كافر, kaafir) waa eray diimeed oo lagu tilmaamo qofka aan qaadan caqiidada diinta uu ku hadlayaa qofka isticmaalaya erayga. Af-Soomaaliga, ereyga "gaal" wuxuu inta badan tilmaamaa qof aan Muslim ahayn. Luqadaha kale waxaa loo turjumay "infidel" (Ingiriisi) iyo "mécréant" (Faransiis), labaduba asal ahaan ka soojeeda dhaqanka Kiristaanka reer Yurub ee dhexe.
Erayada noocan ah ma aha kuwo tilmaan cilmiyeed oo hal micne leh. Macnahoodu wuxuu ku beddelmaa cidda hadlaysa iyo xilliga. Mararka qaar waxay tilmaamaan kala duwanaansho caqiido oo kaliya; marar kalena waxaa loo adeegsadaa si lagu saaro koox bulsho ka baxsan xuquuqda caadiga ah. Sidaa darteed cilmiga diinta iyo bulshada waxaa lagu falanqeeyaa sida erayga loo isticmaalo, ee ma aha oo kaliya micnihiisa qaamuuska.
Asalka luqadeed
Xididka Carabiga ee k-f-r wuxuu asal ahaan la xiriiraa "daboolid" ama "qarin". Fasiraadda diimeed ee caadiga ah waa in qofku dabooli karo ama diido runta la soo gudbiyay. Erayga Ingiriisiga ah ee infidel wuxuu ka yimid Laatiinka infidelis, oo micnihiisu yahay "aan daacad/rumaysad lahayn". Labada eray waxay leeyihiin isku dhismo fikradeed: xadka u dhexeeya kuwa rumaysan iyo kuwa aan rumaysanayn.
Isticmaalka taariikhiga
Taariikh ahaan, dawladaha iyo culimada diimeedba waxay adeegsadeen erayada noocan ah marka ay dhigayaan xadka bulsho iyo sharci. Tusaale ahaan, nidaamyada qadiimiga ah ee canshuuraha, maxkamadaha, iyo xaqiiqda muwaadinnimada waxay marar badan ku salaysnaayeen kala saarid diimeed. Sidoo kale, dagaalyahannada dhinacyo kala duwan ah waxay isticmaali jireen erayga si ay u sharraxaan cadowga iyo u xushmeeyaan olole militari.
Takfiir iyo doodda gudaha
Takfiir waa ereyga tilmaamaya in qof Muslim ah lagu tilmaamo gaalnimo. Culimo badan ayaa xaddiday shuruudaha adag ee taas, iyagoo ka digay in si fudud loo adeegsado. Kooxo hubaysan oo qarniga 20-aad iyo 21-aad ka soo baxay ayaa erayga u adeegsaday inay ku caddeeyaan weerarrada ka dhanka ah Muslimiin ku khilaafsan, taasoo dood weyn ka dhalisay dhexdooda Muslimiinta.
Adeegsiga maanta
Maanta, macnaha erayga aad buu u kala duwan yahay. Qaar waxay u arkaan tilmaan diimeed oo dhexdhexaad ah, halka kuwo kalena ay u haystaan eray xaqir ah. Warbaahinta iyo qoraallada rasmiga ah ee dowladaha qaar waxay ka fogaadaan, iyagoo beddelkeeda isticmaala tilmaamo sida "aan Muslim ahayn" ama "diimo kale." Ururrada xuquuqda aadanaha waxay diirradda saaraan halka erayga la isugu tago diidmada xuquuqda muwaadinnimo.