Gabar
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
127 luqadood
Gabar (sidoo kale gabadh) waa eray Af-Soomaali ah oo loo isticmaalo qofka aadanaha ah ee dumar ah, gaar ahaan marka aan la gaarin da'da qaan-gaarnimada buuxda ama marka aan weli guursan. Ereyga wadarta uu leeyahay waa gabdho. Erey-bixinta caalamiga ah, sida ka muuqata luqadaha kale (Ingiriis: girl; Carabi: bint; Faransiis: fille), sidoo kale waxay ku salaysan tahay isku darka jinsiga dumarka iyo da' yaraanta.
Sayniska caafimaadka iyo hay'adaha caalamiga ah waxay inta badan xadidaan "gabar" inay tahay dumar ka yar 18 sano, taasoo la mid ah qeexitaanka carruurnimada ee Axdiga Xuquuqda Carruurta. Hase yeeshee, isticmaalka bulshada Soomaaliyeed kama xirna oo kaliya da'da: waxaa loo adeegsadaa xaalada guur, xaalada qoyska, iyo marar qaar tixgelin bulsho ah.
Macnaha luqadeed
Af-Soomaaliga dhexdiisa, gabar waa magac dheddig ah. Waxaa loo isticmaalaa si toos ah ("gabar yar") iyo si tilmaan ah oo tixraacaya xaaladda guur, tusaale ahaan marka lala barbardhigo eraygga "naag" ama "islaan". Sidoo kale waxaa jira isticmaal xidhiidh qoys ah: qof waxaa laga yaabaa in loo yiraahdo "gabadhayda" isagoo la ula jeedo ilmaha dheddig, iyadoon da'da la eegin. Marar qaar ereyga waxaa la isticmaalaa amaan ahaan ama muujin edeb iyo sharaf.
Koritaanka jireed
Marxaladaha koritaanka waxay ka bilaabmaan dhallaanimada, kadib carruurnimada hore, dabadeedna qaan-gaarnimada (balaaqo). Isbeddellada jireed ee muuqda waxaa ka mid ah bilowga xilliga caadada, kororka dhererka, iyo isbeddello hoormoonno ah. Waqtiga bilowga wuu kala duwan yahay shakhsi ilaa shakhsi, wuxuuna saameyn ka qaataa nafaqada, hidde-sidaha iyo xaaladaha deegaanka.
Waxbarasho iyo xaalada bulsho
Hay'adaha horumarka ah ee sida UNICEF iyo UNESCO waxay tirakoobyada waxbarashada u kala saaraan jinsi, sababtoo ah waddamo badan waxaa ka jira farqi u dhexeeya heerarka iskuul-gelinta wiilasha iyo gabdhaha. Arrimaha inta badan lala xiriiriyo yaraanta joogitaanka gabdhaha dugsiga waxaa ka mid ah shaqada guriga, guurka da' yar, masaafada dugsiga, iyo tayada tas-hiilaadka nadaafadda. Barnaamijyada wax ka qabashada waxay diiradda saaraan deeq-waxbarasho, dugsiyo u dhow, iyo macalimiin dumar ah.