Gacan

Gacan waa xubinta ku taal cidhifka hoose ee cududda (gacan-saraha), oo ka kooban baabacada, kubabka iyo faraha. Bini'aadamka waxay leeyihiin shan far, mid ka mid ahna waa suulka oo gees kale u jeeda (opposable), taasoo suurtogeliya in la qabsado waxyaabo yaryar oo si sax ah loo maareeyo.

Gacanta waxay labo hawl waaweyn qabataa: qabasho (grip) iyo dareen taabasho. Maqaarka baabacada waxaa ku badan dhammaadyada dareenka, sidaas darteed gacanta waa mid ka mid ah meelaha jidhka ugu dareenka badan. Sidoo kale gacanta waxay qayb ka tahay isgaarsiinta — mudhbixin, salaan, iyo luqadaha calaamadaha.

Qaab-dhismeedka lafaha

Gacanta waxaa laga saaraa saddex koox laf ah: lafaha kubabka gacanta (carpals) ee ku dhow curcurka, lafaha baabacada (metacarpals), iyo lafaha faraha (phalanges). Far kastaa waxaa ka kooban yahay saddex laf, marka laga reebo suulka oo laba lahaa. Isku-xirnaanta lafahan badan ayaa gacanta siisa dhaqdhaqaaq ballaaran.

Muruqyada iyo dareemayaasha

Qaar badan oo ka mid ah muruqyada faraha kicinaya waxay ku yaallaan gacan-saraha, halka xarkaha (tendons) ay gacanta gaaraan iyagoo maraya curcurka. Muruqyo yaryar oo gacanta gudaheeda ku yaal ayaa maareeya dhaqdhaqaaqyada saxsan. Saddex dareemis waaweyn — median, ulnar iyo radial — ayaa gacanta u keena dareen iyo amar dhaqdhaqaaq.

Isbeddelka nooleed

Gacan-sarahaas (primates) badankood waxay leeyihiin gacmo qabsan kara laamaha geedaha. Bini'aadamka, marka lagu daro socodka labada lug (bipedalism), gacmaha waxay ka xoroobeen hawsha socodka, taasoo la xiriirta isticmaalka aaladaha. Suulka bini'aadamka wuxuu leeyahay dhaqdhaqaaq ka ballaaran kan xayawaanka kale, oo u sahlay qabsashada aaladaha yaryar.

Caafimaad iyo dhaawac

Gacanta waxay kolba u nugul tahay jabniin, gooyn iyo cudurro kala-goysyada saameeya sida arthritis. Sidoo kale waxaa jira xaalado ka dhasha cadaadiska dareemayaasha, sida carpal tunnel syndrome, oo keenta suuxdin iyo daciifnimo faraha. Daaweynta waxay u kala duwan tahay nasasho, jimicsi dib-u-habeyn ah iyo qalliin.