Galbeed

Galbeed (sidoo kale loo yaqaan Galbeedka) waa mid ka mid ah afarta jiho aasaasiga ah oo dadka isticmaalaan marka ay jihada cabbiraan. Waa jihada ka soo horjeedda bariga, oo iyadu ku beegan dhinaca uu qorraxdu ka dhacdo. Marka qof u jeedo woqooyi, galbeedku wuxuu ku yaallaa dhinaca bidix.

Afarta jiho aasaasiga ah waa woqooyi, koonfur, bari iyo galbeed. Galbeed waxaa lagu soo gaabiya xarafka G (Af-Soomaali), W (Ingiriisi: West) ama O (Faransiis iyo Talyaani: Ouest, Ovest). Khariidadaha caadiga ah, galbeedka wuxuu ku yaallaa dhinaca bidix ee jaantuska, iyadoo woqooyi la saaray dusha sare.

Salka cilmiyeed

Meesha uu qorraxdu ka dhacdo waxay ku xidhan tahay wareegga Dhulka ee ku saabsan dhidibkiisa. Dhulku wuxuu ku wareegaa jihada bari, taasoo keenta in qorraxdu u muuqato inay bari ka soo baxdo oo galbeed ku dhacdo. Xilliyada sannad-guuraha (equinox), qorraxdu waxay ku dhacdaa qiyaastii galbeedka saxda ah; xilliyada kale ee sannadka, meesha dhicitaanku wuxuu u leexdaa dhinaca woqooyi-galbeed ama koonfur-galbeed, iyadoo ku xidhan halka aad ku sugan tahay.

Isticmaalka juqraafi ahaan

Nidaamka goobo-cabbirka (coordinates), galbeedka waxaa lagu tilmaamaa dhigfeer (longitude) ka galbeed ah xariiqda Greenwich, oo lagu qoro 'W' ama tiro taban. Sidoo kale magacyada gobollo iyo dalal badan waxaa ku jira ereyga galbeed, tusaale ahaan Afrika Galbeed. Soomaaliya, Galbeed waa magac lagu tilmaamo qaybo dhulka ah oo ku yaal dhinaca galbeed.

Macnaha dhaqan iyo siyaasadeed

Marka lagu qoro xaraf weyn oo la yidhaahdo 'Galbeedka', ereygu marar badan wuxuu tilmaamaa koox dal iyo dhaqan, oo caadi ahaan lagu tiriyo Yurubta Galbeed, Waqooyiga Ameerika iyo dalal kale ku xidhan nidaamyadooda dhaqaale iyo siyaasadeed. Macnahan ma aha mid juqraafi sax ah; wuxuu ku beddelmaa waqtiga iyo cidda isticmaasha.