Garweyn

Garweyn waa qalab gacmeed oo ka kooban madax bir ah oo dhinacyadiisa la fiiqay iyo gacan (qori ama bir) oo dhexda madaxa lagu dhejiyo. Waxaa loo isticmaalaa in lagu jajabiyo dhul adag, dhagax, ciid isku dhegan iyo qaar ka mid ah qaraabo dhismeed. Magaca Ingiriisiga waa "pickaxe", Carabiga "معول".

Habka shaqadu wuxuu ku salaysan yahay ururinta tamarta dhaqdhaqaaqa. Isticmaaluhu wuxuu madaxa kor u qaadaa, kadibna hoos ugu tuuraa. Sababtoo ah madaxu culus yahay, gacantana dheer tahay, xoogga waxa uu ku ururaa bar aad u yar oo ah caarada — taasoo kordhisa cadaadiska dusha dhagaxa saaran, sidaas awgeedna jeexdo ama kala qaybiso.

Qaab-dhismeedka

Madaxa caadiga ah wuxuu leeyahay laba dhinac oo kala duwan: dhinac fiiqan (caarad) oo lagu dalooliyo ama lagu jajabiyo, iyo dhinac kale oo ballaaran, tuke ama fartabo u eg, oo loogu talagalay in lagu soo jiido ama lagu qodo ciidda dabacsan. Madaxa waxaa laga sameeyaa bir ama bir la adkeeyay si caaraddu ay u sii jirto muddo dheer. Gacanta waxaa badanaa laga sameeyaa qori adag ama bir/fiber casri ah; waxay u shaqaysaa sida laylad (lever) oo kordhisa xawaaraha madaxa.

Isticmaalka

Garweyn waxaa isticmaala shaqaalaha wadooyinka, macdanqodayaasha, beeraleyda dhulka dhagaxa leh ka shaqeeya, iyo kuwa aasaaska dhismaha qoda. Waxaa sidoo kale loo adeegsadaa qodista godadka biyaha, xidhista xarig dhulka, iyo shaqooyinka qaddiimiga (archaeology) oo qaybo ka mid ah lagu furo dhul adag ka hor inta aan qalab yar loo gudbin.

Taariikh

Qalab u eg garweynta waxaa la isticmaalayay ka hor soo saarista birta, iyadoo caaraddu ka samaysnayd geed adag, lafo ama dhagax. Kobcinta suulaha birta ee qarniyadii dambe ayaa keentay in madaxa la adkeeyo. Xilliyada casriga ah, mashiinnada jajabinta (jackhammer) iyo qodaalka farsamaysan ayaa meelo badan ka beddelay garweynta shaqooyinka waaweyn, laakiin weli waa qalab caadi ah meelaha aan mashiin la geli karin.