God Xisaabeed
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
1 luqadood
God Xisaabeed waa magac guud oo loo adeegsado koox ciyaaro dhaqameed ah oo lagu ciyaaro godad (jeexjeex yaryar oo dhulka la qoday ama looxa lagu farsameeyay) iyo dhagaxyo yaryar ama miro geed. Ciyaartoygu wuxuu qaataa dhagaxyada god ka mid ah, kuna qaybiyaa godadka kale mid mid, sida ay xeerarku dhigayaan. Guusha waxay ku xidhan tahay in la saadaaliyo halka uu dhagax kasta ku dhici doono, taas oo u baahan tirin iyo xisaabin degdeg ah.
Magacyada kala duwan — Afar-god, God, Labo-god, Sadex-god, Shan-god iyo Sadex-iyo-toban-god — waxay badanaa muujinayaan tirada godadka ama safafka loo isticmaalo nooc kasta. Sidaas darteed nooc kastaa wuxuu leeyahay xeerar iyo xisaab u gaar ah, inkastoo qaab-dhismeedka aasaasiga ahi isku mid yahay: qaadid, qaybin, iyo qabsasho.
Qalabka iyo goobta ciyaarta
Qalabka lama iibsado inta badan. Godadka waxaa lagu qodaa ciid ama dhul jilicsan, waxaana loo isticmaali karaa loox alwaax ah oo godad leh. Tirooyinka lagu ciyaaro waa dhagax yaryar, miro, ama xabbado kale oo isku eg. Sababtoo ah qalabku sahlan yahay, ciyaartu waxay ku fidday goobo kala duwan: xerooyinka xoolo-dhaqatada, suuqyada, iyo agagaarka guryaha.
Habka ciyaarta
Ciyaartoy kastaa wuxuu leeyahay dhinac ka mid ah godadka. Wareeg kasta, ciyaartoygu wuxuu qaataa dhammaan dhagaxyada god uu doorto, kadibna mid mid ugu ridaa godadka ku xiga isagoo raacaya jiho go'an. Marka dhagaxa ugu dambeeya ku dhaco god shuruud gaar ah buuxinaya — tusaale ahaan uu ka dhigo tiro cayiman — ciyaartoygu wuxuu qabsan karaa dhagaxyada godkaas. Ciyaartu waxay dhammaataa marka mid ka mid ah ciyaartoyda uu waayo dhagaxyo uu dhaqaajiyo, ama marka dhagaxyada intooda badani hal dhinac u wareegaan.
Dhinaca bulsho iyo waxbarasho
Ciyaaraha godadku waxay caadi ahaan tababbaraan tirinta maskaxda, saadaalinta talaabooyinka soo socda, iyo dulqaadka. Carruurta ayaa badanaa ku barta tirinta hordhaca ah iyaga oo ku dhex jira ciyaarta, halka dadka waaweynina ay u isticmaalaan madadaalo iyo goob wada-sheekaysi. Waxay sidoo kale la wadaagtaa astaamo muhiim ah ciyaaraha 'mancala' ee Afrika iyo Bariga Dhexe laga ciyaaro.