Golaha Wakiillada Dawladda Puntland (Ingiriisi: House of Representatives of Puntland) waa hay'adda sharci-dejinta ee dawlad-goboleedka Puntland ee waqooyi-bari Soomaaliya. Waa gole hal-aqal ah (unicameral, oo micnaheedu yahay inuusan lahayn aqal labaad), wuxuuna leeyahay 66 xubnood oo muddo shan sano ah loo doortay. Xarunta shirarkiisu waa Dhismaha Baarlamaanka ee magaalada Garoowe, waxaana la aasaasay sannadkii 1998 markii Puntland la sameeyay.
Dastuurka Puntland wuxuu sheegayaa in xubnaha golaha lagu soo doorto cod guud (universal suffrage). Dhaqan ahaan, si kastaba, xubnaha waxaa soo xulay isimada iyo odayaasha dhaqanka ee beelaha, iyadoo la raacayo qaybsi beeleed. Xubnaha golaha ayaa markaas si dadban u dooranaya madaxweynaha iyo madaxweyne-ku-xigeenka Puntland.
Aasaaska iyo horumarka dastuuriga
Golaha wuxuu ka soo baxay Shir-Beeleedkii Dastuuriga ahaa ee Garoowe, kaas oo furmay 15 Maajo 1998 oo ay ka soo qayb galeen in ka badan 460 ergo oo matalaya beelo iyo lakab bulsheed kala duwan. Shirkaas waxaa laga ansixiyay axdi ku-meel-gaar ah. Sannadkii 2001 baarlamaanka Puntland wuxuu ansixiyay qabyo-dastuur, halka dastuurka joogtada ah ee hadda jira la qaatay 18 Abriil 2012.
Awoodaha iyo hawlaha
Sida qoraalka dastuurka Puntland uu qeexayo, golaha wuxuu awood u leeyahay inuu dib u eego, ansixiyo, diido ama wax ka beddelo sharciyada dawlad-goboleedka; inuu ansixiyo ama diido heshiis nabadeed ama go'aan dagaal oo dawladdu soo jeediso; inuu kordhinta deynta shisheeye iyo heshiisyada caalamiga ah ku ansixiyo cod badhkiis-iyo-hal ah; iyo inuu soo jeediyo cod kalsooni-ka-qaadis ah oo lagu beegsanayo hal wasiir ama xukuumadda oo dhan.
Doorashada madaxweynaha
Doorashooyinka madaxweynaha ee Puntland waxaa caadi ahaan lagu qabtaa 8-da Janaayo, waxaana codeeya 66-ka xildhibaan; guusha waxay u baahan tahay 45 cod. Sannadkii 2009 Cabdiraxmaan Faroole wuxuu helay 49 cod isagoo kaga adkaaday 17 cod. Sannadkii 2019 Siciid Cabdullaahi Deni wuxuu ku guulaystay 35 cod oo ka horreeya 31. Sannadkii 2024, 8-dii Janaayo, Deni waxaa dib loogu doortay 45 cod, halka Guuleed Salax Barre uu helay 21 cod.
Baarlamaankii 6aad
Xulista xubnaha baarlamaankii 6aad waxay dhacday dhammaadkii sannadkii 2023, muddadiisuna waxay bilaabatay 1 Janaayo 2024. Guddoomiyaha la doortay waa Cabdirisaaq Axmed Siciid, guddoomiye-ku-xigeenka koowaad Maxamed Baari Shire, kan labaadna Maxamed Maxamuud Ciise.
Hubanti la'aanMa jirto xaqiijin ilo aasaasi ah oo aan ka helay oo muujinaysa in isbeddelladii dastuuri ee Puntland ee 2024 ay wax ka beddeleen tirada kuraasta ama habka xulista. Sidoo kale, liiska buuxa ee xubnaha hadda jooga iskuma xaqiijin karo ilo lagu kalsoonaan karo.
Muranka ku xeeran habka xulista
Habka xulista xubnaha ayaa mar walba dood dhalin jiray. Kahor doorashadii 2024, mucaaradka iyo qaar ka mid ah odayaasha dhaqanka ayaa ku eedeeyay madaxweyne Deni inuu si toos ah u magacaabay qayb weyn oo xildhibaanno ah si uu u sugo dib-u-doorashadiisa; eedeymahaas dawladda Puntland way beenisay. Bishii Maajo 2023 Puntland waxay qabatay doorashooyin degmo oo cod toos ah lagu qaatay, laakiin xulista xildhibaannada gobolka waxay ku sii jirtay habka beelaha.
Hubanti la'aanEedeynta ah in tiro gaar ah oo xildhibaanno ah si toos ah loo magacaabay waxay ka timid ilo faallo iyo mucaarad la xiriira, mana aan helin xaqiijin ilo dhexdhexaad ah. Sidaas darteed waa in loo qaataa sheegasho, ma aha xaqiiqo la ansixiyay.
Matalaadda haweenka
Tirada haweenka ka tirsan golaha waxay had iyo jeer ahayd mid aad u yar. Falanqeeyayaal ayaa xusay in doorashooyinkii hore ay laba oo keliya oo haween ah ka mid ahaayeen 66-ka xubnood. Dastuurka Puntland kuma xusna saami ku-meel-gaar ah oo haween ah oo la mid ah kii boqolkiiba 30 ee laga doonayay baarlamaanka federaalka.
Hubanti la'aanSannadka ay khusayso tirada 'laba haween' si cad uma cadda ilaha aan helay, mana aan hubin tirada haweenka ee baarlamaanka 6aad.
Xiriirka dawladda federaalka
Golaha iyo dawladda Puntland waxay had iyo jeer ka qayb qaataan doodaha ku saabsan nidaamka federaalka. Bishii Maarso 2024, ka dib markii baarlamaanka federaalka Muqdisho uu ansixiyay wax-ka-beddel dastuuri oo ku aaddan nidaamka doorashada iyo awoodaha madaxweynaha, Puntland waxay ku dhawaaqday inaanay mar dambe aqoonsaneyn hay'adaha federaalka ilaa laga heshiiyo. Puntland waa dawlad-goboleedka ugu da'da weyn, waxayna leedahay 48 xildhibaan oo ka tirsan labada aqal ee baarlamaanka federaalka.