Goronyo

Goronyo (sidoo kale loo yaqaan goroyo; Struthio camelus) waa shimbir aan duulin oo ku nool bannaanka iyo dooxooyinka Afrika. Waa shimbirta ugu weyn ee nool ee adduunka marka la eego dherer iyo miisaan. Waxay ka mid tahay kooxda shimbiraha ratiitaha (ratite) ee laf-garabkoodu aanay awoodin duulid.

Goronyadu waxay ku fadhidaa lugo dhaadheer oo xoog badan, waxayna ku socotaa laba far oo kaliya oo cag kasta ku yaal — arrintaas oo ka duwan inta badan shimbiraha kale. Xawaaraha ay ku ordi karto ayaa ka mid ah kuwa ugu sarreeya xayawaanka lugta ku socda, waana habka ugu weyn ee ay ugu jawaabto khatarta ugaadhsiga.

Muuqaal iyo qaab-dhismeed

Ragga (lab) waxay leeyihiin baal madow oo jidhka daboolaya iyo baal cad oo garbaha iyo dabada ku yaal; dheddigga (dhaddig) waa midab bunni-cawlan oo dhulka ugu dhow. Qoorta iyo lugaha waxay lahaayeen baal yar ama ma laha, waxayna caawiyaan in kulaylka jidhka la nadiifiyo. Indhaha ayaa aad u waaweyn marka la barbar dhigo cabbirka madaxa, taasoo ka caawisa inay meel fog ka aragto dhaqdhaqaaqa.

Nolol-maalmeedka iyo cuntada

Goronyadu waa xayawaan cunta kala duwan cuna: caleemo, abaabur, miro, iyo mararka qaar cayayaan yaryar iyo xamaarato. Sida shimbiraha kale, waxay liqdaa dhagaxyo yaryar oo ku ururta caloosha (gizzard) si ay cuntada u shiidaan. Waxay u adkeysan kartaa muddo dheer oo aan biyo la cabbin, iyagoo ka helaya dheecaan geedaha ay cunaan; hase yeeshee marka biyo la helo si badan ayay u cabtaa.

Taranka

Goronyadu waxay ku noolaataa kooxo, badanaa lab hoggaamiya iyo dhaddigyo dhowr ah. Ukunta goronyada waa tan ugu weyn ee shimbir kasta oo nool dhigo. Buul dhulka la qoday ayay ukunta ku dhigaan, dhaddigga ayaa maalintii ku fadhiya, labkuna habeenkii — kala duwanaanshaha midabku wuxuu caawiyaa qarinta xilliyada kala duwan.

Xiriirka bini'aadamka

Goronyada waxaa lagu koriyaa beero ganacsi oo ku baahsan Koonfur Afrika iyo waddamo kale, iyadoo la doonayo hilib, harag iyo baalal. Meelo badan oo Afrika ah, ukunta madhan waxaa loo isticmaalaa weel biyo lagu qaato ama qurxin. Tirada duurjoogta ah ee qaybo ka mid ah Waqooyi-bari Afrika ayaa hoos u dhacday ugaadhsi iyo isbeddel deegaan awgood.