Greenwich Mean Time
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
84 luqadood
Greenwich Mean Time (GMT) waa waqtiga celceliska qorraxda ee lagu qiyaaso khadka dhererka (meridian) ee maraya Greenwich, oo ah xaafad ku taal koonfur-bari London, Boqortooyada Midowday. Waxaa laga bilaabay Greenwich sababtoo ah halkaas waxaa ku yiil Royal Observatory, oo ahaa xarun cilmiga xiddigiska iyo cabbirka waqtiga.
GMT waxay noqotay tixraaca aasaasiga ah ee nidaamka aagagga waqtiga (time zones) ee adduunka. Aagagga kale waxaa lagu tilmaamaa saacado ka badan ama ka yar GMT, tusaale ahaan GMT+3 ama GMT−5. Soomaaliya iyo inta badan Bariga Afrika waxay isticmaalaan waqti ah GMT+3.
Asalka iyo meridian-ka Greenwich
Qarniyadii 18-aad iyo 19-aad, maraakiibta badda waxay u baahdeen tixraac waqti oo sax ah si ay u xisaabiyaan dhererka (longitude). Saacadaha maraakiibta waxaa lagu habeeyey waqtiga Greenwich. Sanadkii 1884, shir caalami ah oo lagu qabtay Washington ayaa meridian-ka Greenwich loo doortay meridian-ka aasaasiga ah (prime meridian, 0° longitude), taasoo xoojisay adeegsiga GMT.
Sida loo qiyaaso
Erayga 'mean' (celcelis) wuxuu tilmaamayaa in la isticmaalayo qorrax farsamaysan oo caadi ah, maadaama waqtiga qorraxda dhabta ahi uu isbeddelo sannadka oo dhan. Isbeddelkaas wuxuu ka dhashaa in wareegga Dhulku uu yahay mid dhalaalan (elliptical) iyo in dhidibka Dhulku uu janjeersan yahay. Sidaas darteed maalinta celceliska ah waa mid isku mid ah dhererka.
Xiriirka UTC
Maanta, tixraaca rasmiga ah ee waqtiga caalamiga ah waa Coordinated Universal Time (UTC), oo ku salaysan saacado atomic ah oo aad u sax ah, halka GMT ku salaysan tahay wareegga Dhulka. Farqiga labadooda waa mid aad u yar, waana la isku dhaafsadaa isticmaalka maalinlaha ah. Si loo ilaaliyo isku-dheelitirka, mararka qaarkood waxaa UTC lagu daraa ilbiriqsi dheeraad ah (leap second).
Isticmaalka maanta
Boqortooyada Midowday waxay isticmaashaa GMT xilliga jiilaalka, halka xagaaga la isticmaalo British Summer Time oo ah GMT+1. Erayga GMT weli waa la isticmaalaa duulista hawada, badmareenka, raadiyaha gaaban ee mowjadaha dheer, iyo hab-dhaqanka guud, inkastoo dukumentiyada farsamada ee sax ahi ay doorbidaan UTC.