Gu

Gu waa magaca xilli hawleed. Labo macne ayuu leeyahay. Kan koowaad, waa xilliga roobka ugu weyn ee sanadka Soomaaliya iyo Geeska Afrika, kaas oo caadi ahaan bilaha Abriil ilaa Juun soo dhaca. Kan labaad, waa xilliga u dhexeeya jiilaalka iyo xagaaga marka la eego qaybta sanad-xilleedka caalamiga ah (Ingiriisi: spring), taas oo aan si toos ah ugu shaqeyn dalalka ku dhow dhulbaraha.

Soomaaliya waxay leedahay afar xilli oo caan ah: Jiilaal (xilli qalayl ah), Gu (roobaad), Xagaa (dabayl iyo qalayl), iyo Deyr (roobaad kale oo ka yar guga). Guga waxaa lagu qiimeeyaa inuu yahay xilliga soo celiya biyaha iyo daaqa, waana asaasta wax-soo-saarka xoolaha iyo beeraha sanad-guuradaas.

Sababta cimilada

Roobka guga wuxuu la xiriiraa dhaqdhaqaaqa aagga ay dabaylaha kala geesaha ah isku yimaadaan (ITCZ), oo woqooyi u dhaqaaqa marka qorraxdu u dhawaato dhulbaraha. Kalabadhka waqooyi ee adduunka, xilligan waxaa la beddelaa dabaylaha xagaaga ee monsoon-ka koonfur-galbeed. Wixii ka dambeeya, xagaaga waxaa timaadda dabaylo xoog leh oo yaraysa roobka qaybo badan oo Soomaaliya ka mid ah.

Muhiimadda dhaqaale iyo bulsho

Xoolo-dhaqatada iyo beeralayda waxay qorsheeyaan sanadka iyagoo ku salaynaya guga. Roobka guga wuxuu buuxiyaa berkedaha iyo ceelasha, wuxuuna soo saaraa daaqa lagu quudiyo geela, adhiga iyo lo'da. Beeraha roobka ku tiirsan, abuurka waxaa lagu beeraa bilowga guga, goosashaduna waxay ku dhacdaa dhammaadka xilliga ama xagaaga hore. Guur-guurka reer-guuraaga ah iyo suuqyada xoolaha sidoo kale way isbeddelaan sida roobku u da'o.

Guuldarrada roobka

Marka roobka guga uu gabo ama dib u dhaco, waxaa dhaca abaar saameysa daaqa iyo biyaha. Sidaas darteed, hay'adaha cimilada iyo saadaasha amniga cuntada waxay dhawrayaan bilowga guga si ay u qiyaasaan xaalada sanadka. Roobab aad u xoog badan oo isku jira waqti gaaban ayaa sidoo kale keeni kara daadad tooska ah, gaar ahaan agagaarka wabiyada Shabeelle iyo Jubba.