Guduud

Guduud (sidoo kale loo yaqaan casaan ama gaduud) waa mid ka mid ah midabbada aasaasiga ah ee indhaha bini'aadamku arki karaan. Wuxuu ka dhashaa iftiin dhererkiisa mowjaddu ku dhow yahay qaybta ugu dheer ee muuqaalka la arki karo, taasoo ku beegan ilaa 620–750 nanometre (nanometre waa halbeeg dherer oo ah hal bilyan meelood oo mitir ah). Iftiinka guduudka ah wuxuu ku xiga qaybta infrared-ka oo aan indhuhu arki karin.

Guduud waxaa lagu tiriyaa saddexda midab ee aasaasiga u ah nidaamka iftiinka isku-darka ah ee RGB (guduud, cagaar, buluug) ee lagu sameeyo shaashadaha telefishinka iyo kombiyuutarka. Nidaamyada daabacaadda ee rinjiga isku-dhafan, guduud waxaa laga soo saaraa isku-darka magenta iyo jaalle.

Aragtida bini'aadamka

Shabaqa indhaha (retina) waxaa ku yaal unugyo la yidhaahdo koonaha (cones) oo saddex nooc ah. Noocyada ku habboon mowjadaha dhaadheer ayaa si xoog leh uga jawaaba iftiinka guduudka ah. Dadka qaba cilladda midab-kala-saarka ee loo yaqaan protanopia way adkaan kartaa inay kala saaraan guduud iyo cagaar. Guduud waxaa sidoo kale lagu tilmaamaa midab si dhakhso ah maskaxda u soo jiita, taas oo sabab u ah isticmaalkiisa calaamadaha digniinta iyo joojinta taraafikada.

Ilaha dabiiciga ah

Guduudka dabiiciga ah wuxuu ka yimaadaa walxo kala duwan. Dhiigga xoolaha wuxuu casaan ka helaa haemoglobin oo bir (iron) ku jira. Yaanyada iyo qaar ka mid ah khudaarta waxay leeyihiin lycopene, halka bocorka casaanka ah lagu arko carotenoid-yo kale. Meelaha dhulka ah, oksaydhka birta (iron oxide) ayaa siiya carrada iyo dhagaxa midab guduud-cas ah. Cirka marka qorraxdu soo baxdo ama dhacdo wuxuu casaanoobaa iyadoo iftiinka mowjadaha gaagaaban ay hawada ku kala firdheen, mowjadaha dhaadheerna ay sii gudbaan.

Isticmaalka bulsho iyo astaan

Guduud waxaa lagu isticmaalaa calanka dalal badan oo caalamka ah, oo badanaa loo aaneeyo halgan ama dhiig la daadiyay. Dhaqamada qaar wuxuu astaan u yahay farxad iyo nasiib, sida arooska Shiinaha. Ururrada caafimaadka ee sida Laanqayrta Cas iyo Bisha Cas waxay isticmaalaan calaamado guduud ah oo caddaan ku yaal. Warshadaha, guduud waxaa lagu calaamadiyaa qalabka dab-demiska iyo digniinta khatarta.