Guruubka 11
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
59 luqadood
Guruubka 11 waa mid ka mid ah tiirarka (qaybaha) jaantuska xilliyeed ee curiyeyaasha. Waxaa ku jira naxaas (Cu, lambarka atamiga 29), qalin ama lacag (Ag, 47), dahab (Au, 79) iyo roentgenium (Rg, 111) oo ah curiye macmal ah lagu soo saaray shaybaar. Saddexda kowaad waxay ku jiraan curiyeyaasha birta kala guurka (transition metals).
Magaca kale ee la isticmaalo waa "qaybta 11 ee curiye". Waxaa kaloo naxaas, qalin iyo dahab loogu yeeri jiray "biraha lacagta" (coinage metals), maxaa yeelay muddo dheer ayaa lacag qadaadiic ah laga tumay. Nidaamyada hore ee magacaabista, guruubkan waxaa loo tilmaamayay IB.
Dhismaha elektaroonigga
Curiyeyaasha guruubkan waxay leeyihiin hab dhismeed elektaroonig ah oo ku dhammaada (n−1)d10 ns1 — taasi waa qolof d oo buuxda iyo hal elektaroon oo keli ah ku jira qolofta s ee dibadda. Sababtoo ah hal elektaroon ayaa dibadda ku jira, waxay leeyihiin sifooyin la mid ah kuwa guruubka 1 (biraha alkali) marka la eego dareenka +1, laakiin qolofta d ee buuxda waxay siisaa sifooyin kale: waxay yihiin bir adag, kuleyl iyo koronto si fiican mariya, kana yara falcelin yar marka la barbar dhigo alkali.
Sifooyinka kiimikaad
Naxaas waxay caadi ahaan muujisaa heerar oksideyn ah +1 iyo +2; qalin badanaa +1; dahab +1 iyo +3. Kordhinta xasilloonida heerarka sarreeya ee dahab waxay xiriir la leedahay saameyn relativistic ah oo ku dhaqma elektaroonnada atamyada culus. Sidoo kale midabka dahab (jaalle-guduud) iyo dhimista xasilloonida qaar ka mid ah isku-dhafyada waxaa lagu sharraxaa saameyntaas.
Dhammaan saddexdan bir waxay caabbi u leeyihiin qulqulka (corrosion) marka loo eego biraha kale. Dahab si gaar ah kuma milmo asiidhyada caadiga ah, laakiin waxaa lagu milmi karaa isku-dhafka aqua regia. Qalin waxay ku falcelisaa waxyaabaha baaruudda leh, taas oo keenta madoobaad ah dusha sare.
Isticmaal iyo helitaan
Naxaas waxaa inta badan loo isticmaalaa fiilooyinka korontada, tuubbooyinka biyaha iyo isku-dhafyada sida naxaas-madoobe (bronze) iyo naxaas-jaalle (brass). Qalin waxaa loo isticmaalaa qalabka korontada, muraayadaha iyo, hore, sawir-qaadista kiimikaad. Dahab waxaa loo isticmaalaa kaydka qiimaha, dahabka qurxinta, iyo xiriirinta elektaroonigga sababtoo ah caabbigeeda qulqulka.