Guruubka 17

Guruubka 17 waa mid ka mid ah tiirarka (guruubyada) shaxda xilliyeedka ee curiyayaasha kiimikada. Curiyayaasha ku jira waxaa caadi ahaan loogu yeedhaa halogen-ka. Waxaa ka mid ah fluorine (F), chlorine (Cl), bromine (Br), iodine (I) iyo astatine (At). Curiyaha aad u culus ee tennessine (Ts) sidoo kale waxaa lagu tiriyaa isla tiirkan, laakiin waa curiye macmal ah oo aad u degganaan yar.

Sababta curiyayaashan isku dhaqan u leeyihiin waa qaab-dhismeedka elektaroonnada dushooda: mid kastaa waxay ku haystaa toddoba elektaroon meesha ugu dibadda ah (heerka valence-ka). Sidaas darteed waxay u janjeeraan inay hal elektaroon qaataan si ay u gaaraan xaalad deggan, taasoo ka dhigaysa kooxdan mid falcelin xoog leh ku sameysa.

Sifooyinka guud

Marka laga soo dego tiirka, cufnaanta iyo cabbirka atamka wuu kordhaa, halka awoodda ay elektaroon ku soo jiidaan (electronegativity) hoos u dhacdo. Fluorine waa curiyaha ugu awood badan ee elektaroon soo jiidashada ee la yaqaan. Xaaladda jireed ee heerkulka qolka waxay kala duwan tahay: fluorine iyo chlorine waa gaas, bromine waa dareere, iodine waa adag.

Falcelinta iyo xeryaha

Halogen-ku waxay si fudud isku darsamaan biraha, iyagoo sameeya xeryo la yiraahdo halides, tusaale ahaan sodium chloride (cusbada cuntada). Waxay sidoo kale la falceliyaan hydrogen-ka oo sameeyaan gaasas sida hydrogen chloride, kaas oo biyaha ku milmo isagoo sameeya aashito. Molecule-yada saafiga ah waxay caadi ahaan ka kooban yihiin laba atam (F2, Cl2, Br2, I2).

Isticmaal

Chlorine waxaa loo isticmaalaa nadiifinta biyaha iyo warshadaha kiimikada. Fluorine iyo xeryihiisa waxaa loo isticmaalaa daawada ilkaha iyo qaar ka mid ah walxaha polymer-ka. Iodine waxaa loo baahi yahay caafimaadka qanjidhka thyroid-ka, waxaana lagu daraa cusbada meelo badan. Bromine waxaa loo isticmaalay walxo hor-istaag dab ah.